117خدا نباشد، گرچه رسول‌اكرم(ص) رو به قبله مى‌نشستند. ¹ وجوب رو به كعبه بودن در برخى امور، نظير نماز و ذبح، يا حرمت رو يا پشت به كعبه بودن در پاره‌اى موارد، صرفاً در محدوده احكام فقهى است وگرنه معيناً هيچ جهتى از جهات را نمى‌توان دربارۀ خداوند مشخص كرد. مؤيد اين مطلب آن است كه اگر در اصل نماز قيام واجب نبود، در درون كعبه نمازگزار مى‌توانست بر پشت خوابيده و نماز بگزارد4 زيار درون كعبه همۀ جهات، اعم از اضلاع و زوايا قبله و مصداق بارز فَأَيْنَمٰا تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللّٰهِ است.

به هر تقدير، كعبه بدان سبب اولين قبلۀ مسلمانان قرار داده نشد كه تعصب جاهلى از بين رفته و مرتجعان، از پيروان واقعى رسول‌اكرم(ص) مشخص شوند؛ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلىٰ عَقِبَيْهِ ؛ ² زيرا اگر كعبه در آغاز بعثت قبله قرار داده مى‌شد رسوبات جاهلى عرب و تعصّبات قومى احيا مى‌شد. پس از تأمين هدف فوق و نيز براى برخورد با تعصب و طعن يهوديان مدينه و اطراف آن كه مى‌گفتند: مسلمانان در مورد قبله استقلال نداشته و تابع قبله ما هستند، خداوند دوباره كعبه را قبله قرار داد.

توهم تبعيت از يهوديان در مورد قبله، باعث احساس حقارت و ذلت در مسلمانان شده بود، به گونه‌اى كه رسول‌اكرم(ص) براى حلّ اين مشكل منتظر وحى بود؛ قَدْ نَرىٰ تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمٰاءِ . ³ گرچه خداوند، رسول‌اكرم(ص) را كامل‌ترين مصداق اهتداء معرفى كرد؛ إِنَّكَ عَلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ ⁴و فرمود: هدايت‌يافتگان، سنگينى مسأله قبله را احساس نمى‌كنند؛ وَ إِنْ كٰانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاّٰ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللّٰهُ ، ⁵ ليكن درخواست و انتظار آن حضرت به لحاظ طعن و تحقير كج‌انديشان و بدزبانان نسبت به اسلام و مسلمانان بود، نه بر اساس انگيزه‌هاى شخصى، قبله‌اى يا نژادى. از اين‌رو خداى سبحان فرمود: