99
پدرانتان، بلكه از آن هم بيشتر، ذكر خدا گوييد. (اعراب جاهلى در پايان مراسم حجّ، مفاخر موهوم آباء و اجدادى خود را برمىشمردند و به آنها مىباليدند) برخى از مردم دعا مىكنند كه خدايا ! در دنيا به ما بده و در آخرت بهرهاى ندارند.»
در آيۀ بعدى هم خدا گفته است:
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنٰا عَذٰابَ النّٰارِ . 1
«دستهاى ديگر از مردم مىگويند: اى خدا، ما را از نعمتهاى دنيا و آخرت، هر دو بهرمند بگردان و از عذاب آتش دوزخ هم نگاه دار.»
اسلام انسانها را به ياد خدا مىاندازد
در اين آيات هم، كه بخشى از مراسم حج بيان شده، باز هم هدفِ اصلى اين است كه اسلام، انسانها را به ياد خدا مىاندازد. قلبها را متوجّه خدا مىسازد و باز هم، يك عادتِ ديگر عربهاى جاهلى را از ميان مىبرد؛ زيرا عرب جاهلى كه براى حجّ خود رسالتى قائل نبود و از انجامِ مراسم حجّ، هدف انسانى نداشت، در پايان مراسم حج، به اسواق عكاظ و مجنّه وذىالمجاز كه تنها براى داد و ستد نبود، حضور مىيافت و در مفاخر آباء و اجدادى خود سخن مىگفت و به انساب خود مىباليد.
قرآن اين عادتِ نكوهيدۀ آنان را، پس از پايان مراسم حج، نكوهش