98وقوف كنند و پس از وقوف در عرفات، همگى به سوىِ مشعر بيايند و از مشعر به سوى منا كوچ كنند.

اسلام نَسَب و طبقه نمى‌شناسد، همۀ مردم در اسلام يكسانند

اسلام خواسته است بدين وسيله، انسان‌ها را از خود برتربينى و افكار و خيالاتِ واهى بر كنار دارد و با قريشى كه به نسب خود مى‌باليد با مردمِ ديگر قبايل در يكجا گرد نمى‌آمد، مبارزه كند، اين بود كه دستورِ: ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفٰاضَ النّٰاسُ ... ¹ صادر شد؛ زيرا به قول سيد قطب، اسلام نَسَب و طبقه نمى‌شناسد و اسلام همۀ مردم را يكسان مى‌داند؛ «انّ الإسلام لا يَعرفُ نَسباً ولا يَعرف طبقةً، إنّ النّاس كلّهم واحدة» ²

اين‌است‌كه دربخش پايانى‌آيه، دستورداد ازافكار و خيالاتِ نادرستِ جاهلى دورى گزينيد و استغفار كنيد و اين عصبيّت جاهلى را از خود دور سازيد؛ زيرا حج مى‌خواهد درسِ مساوات و برابرى به انسان‌ها بياموزد.

فَإِذٰا قَضَيْتُمْ مَنٰاسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللّٰهَ كَذِكْرِكُمْ آبٰاءَكُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِكْراً فَمِنَ النّٰاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنٰا آتِنٰا فِي الدُّنْيٰا وَ مٰا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاٰقٍ . ³

«چون آداب و مناسك حجّ را انجام داديد، به جاى ياد از