54
«شَعٰائِرِ اللّٰهِ»؛ يعنى هر نشانهاى كه وسيلۀ قرب به خدا باشد؛ از دعا و نماز و ذبيحه.
مشاعر الحج؛ يعنى مَعالِمِه الطّاهرة للحواسّ ويقال: شعائر الحج. شعائر همان مناسك است.
كلمۀ «جُنٰاحَ » از «جَنَحَ» : إِذا مالَ عَن القَصْدِ المستقيم.
در جاهليّت به احترام دو بُت «اَساف» كه در صفا قرار داده شده بود و «نائله» كه در مروه بود، ميان صفا و مروه، سعى بهجا مىآوردند و دور آن دو بت مىگشتند و چون اسلام بتها را شكست، مسلمانان از سعى ميان صفا و مروه سر باز زدند و آن را كار نادرست و ناخوشايندى پنداشتند، اين آيه، نازل شد و به آنان اجازه داد كه ميان صفا و مروه سعى انجام شود و اعلام شد كه اين دو، از شعائراللّٰه است؛ گو اين كه در جاهليّت از شعائر جاهلى بوده است. 1
اسماعيل بن كثير دمشقى (متوفاى سال 774 ه . ق.) در تفسير خود، در ذيل آيۀ مزبور، نوشته است: 2 از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نقل شده:
«...فليس لِأَحَدٍ أَنْ يَدَعَ الطَّواف بِهِما»
و نيز نوشته استكه رسول خدا گفتهاست:
«اِبْدَأ بما بَدَأَاللّهُ به» يا
«اِبْدَؤوا بما بدأاللّٰه به». 3
و افزوده است كه اين سعى، رمزى است از رفت و آمد هاجر ميان صفا و مروه براى يافتن آب جهت فرزندش؛ يعنى سعى، تلاش و حركتى است