53باشد.

بنابراين، قول خداى سبحان ...فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمٰا... نمى‌تواند دليلى بر ترك سعى و طواف باشد؛ زيرا در جاهليت كه سعى و طواف ميان آن دو كوه، براى خاطر بت‌ها بوده و بر باطل، گناه شمرده مى‌شده، ولى بعد از اسلام، خدا گفته است كه ممنوع نيست؛ زيرا براى هدف باطلى نيست، و چون مشكلى براى مسلمانان نخستين بوده و خاطره‌اى از دوران جاهلى، در ضمير آنان نقش بسته، لذا آيه، نازل شد كه إِنَّ الصَّفٰا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعٰائِرِ اللّٰهِ... يعنى «مِنْ مَعالِمِ الحجِّ و مَنٰاسِكِهِ لاٰ مِنْ مَواضِعِ الْكُفْرِ وَ مَوضوعاتِهِ». پس هر شخص حجّ و عمره‌گزارى از طواف به آن دو، ممنوع نخواهد بود.

معناى تطوّع

«التطوّع؛ ¹ هو ما يأتيه المرء من قِبَل نفسه» ، يعنى آن‌چه كه شخص از پيش خود و به ميل خود انجام دهد. ²

در تفسير «لباب التأويل في معاني التنزيل» معروف به تفسير «الخازن» كه در سال 725 هجرى تأليف شده، نوشته شده است: ³

در اين آيه، صفا و مروه نام دو كوه معروف است در مكّه كه در دو طرف مَسْعىٰ واقع شده و براى همين است كه الف و لام بر آنها، در آمده است.