63سفر (سفر حج و سفر آخرت) زياد بردارد». 1
البته روشن است كه سفر آخرت بسى طولانىتر و مهمتر از سفر حج است و شايسته است انسان در هر حال، به خصوص در حج، به ياد قيامت و روز حشر و نشر انسانها بيفتد و خود را براى آن روز آماده كند.
مرحوم سيد عبداللّٰه شبّر رحمه الله گويد:
«به هنگام برداشتن توشه [ و ساير وسايل حج] ، توشۀ سفر آخرت را به ياد آورد؛ زيرا سفر آخرت بسى دورتر است و نيازش به توشۀ اعمال صالحه بيشتر. پس بايد بترسد از اينكه اعمالى كه توشۀ راه آخرتش هستند، بعد از مرگ برايش نمانند و قبل از آن به وسيله ريا باطل شده باشند». 2
گر بر در دير مىنشانى ما را
هر چند كه امروزه حاجيان، براى خود زاد و توشهاى بر نمىدارند و اينها همگى از طرف مسؤولان و گردانندگان كاروانها تهيه مىشود؛ ليكن حجّاج در رابطه با اين گونه موارد نيز سفارش به صرفهجويى، انفاق و...
شدهاند. همچنين حاجى براى خود، وسايل و لوازمى بر مىدارد كه در رابطه با آنها نيز سفارشهاى فراوانى شده است. به هر حال حاجيان در زمانهاى نه چندان دور، با مشقّت و تحمّل سختىهاى فراوانى، طى