205غرق در درياى پرتلاطم جمعيت حجّاجى مىشود كه از منىٰ به سوى مكه و كعبه سرازير مىگردند.
آنهايى كه در ايّام توقف در منىٰ فرصتى داشته و به مكه آمدهاند و طواف حجّ و سعى بين صفا و مروه و طواف نسا را انجام دادهاند، اعمالشان به پايان رسيده و فارغالبالند. اما كسانى كه در اثر نداشتن فرصت كافى يا جهات ديگرى اعمال مكه را تأخير انداختهاند تا بعد از مراجعت از منىٰ انجام دهند، بعد از ورود به مكه براى طواف و سعى مىروند و مجدّداً «مطاف كعبه و مسعى» در آغوش امواج جمعيت (طائف و ساعى) فشرده مىشود.
ما در گذشته، دربارۀ موقعيّت معنوى و روحانى «مكه و كعبه و اسرار طواف و سعى) سخن گفتيم. 1 اينك به بيان شمّهاى از اسرار استلام 2 و بوسيدن «حجرالاسود» و جهات معنوى آن آيت الهى مىپردازيم.
حجرالاسود يا دست خدا در زمين
سنگ سياهى كه در زاويۀ شرقى كعبه نصب است و مبدأ و نقطۀ شروع طواف، در شرافت و جلالت فوقالعاده عظيمش همين بس كه در لسان پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ، تعبير به «دست خدا» شده و زيارتگاه تمام انبيا و اوليا و مقرّبين درگاه حضرت ذوالجلال در تمام قرون و اعصار بوده است:
«عن أبي عبد الله عليه السلام قال : قال رسول الله صلى الله عليه و آله طوفوا بالبيت و استلموا الركن فإنه يمين الله في أرضه يصافح بها خلقه مصافحة العبد او الدخيل و يشهد لمن استلمه بالموأ فاة ». 3
«از امام صادق عليه السلام است كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فرموده: طواف بيت كنيد و استلام ركن نماييد،