169سنگريزه از آن وادى، و سپس حركت و كوچ از مشعر به منىٰ و اعمال اسرارآميز منىٰ، از افضل عبادات است:
«قال رسول الله صلى الله عليه و آله : فكرة ساعة خير من عبادة سنة ». 1
«ساعتى انديشيدن، بهتر از عبادت يك سال است.»
امام ابوالحسن الرضا عليه السلام فرمودهاند:
«ليس العبادة كثرة الصيام و الصلاة و إنما العبادة كثرة التفكر في امر الله ». 2
«عبادت، زيادى روزه و نماز نيست. همانا عبادت، تفكّر و انديشۀ بسيار در كار خداست.»
عالم سراسر حكمت خلقت و احكام پر از اسرار شريعت، هر دو، مجالى براى تفكّر انسان باايمان و موجب ازدياد درجۀ يقين اوست. عبادت يعنى انسان نواحى وجود خود را در راه خدا به كار بيندازد و شكّى نيست در اينكه اشرف نواحى وجود انسان ناحيۀ عقل است.
پس به كار انداختن عقل به تفكر در راه خدا اشرف عبادات خواهد بود. عبادتى كه به ساير عبادات ما روح مىبخشد. نماز و روزۀ ما را و حجّ و جهاد و منبر و محراب و اشك و آه ما، و بالاخره تمام عبادات ما را عبادتى زنده و توأم با عرفان مىسازد، و از نظر سير تكاملى و ارتقاى روحى انسانى، يكى را برابر با هزار و كمش را بسيار و بىشمار مىگرداند؛ به طورى كه جا دارد با كلمۀ حصر «انّما» بفرمايند:
«إنما العبادة كثرة التفكر في امر الله ».
شب مشعرالحرام و تفكّر
راستى كه شب مشعرالحرام فرصت بسيار مناسبى براى عبادت «تفكّر» است. چه آنكه شب از نيمه گذشته است و غوغا و هياهوى جمعيت خاموش شده است. آنها كه