379زن در همان وقت توفيق توبه يافت. ¹

سفر حج موجب ايجاد تحوّلاتى در حج گزاران مى‌شده است. بعضى پيش از سفر حج و بعضى پس از آن.

امام محمّد غزالى، پس از آنكه خواجه نظام الملك تدريس در نظاميۀ بغداد را به او تفويض كرد و او قدرى بلند و منزلتى ارجمند يافت، بطورى كه همۀ اهل عراق شيفته و فريفتۀ او شدند، آن همه را به اختيار خود ترك كرد و طريق زهد برگزيد و قصد سفر حج كرد و در سال 488 حج كرد و پس از آن به نوشتن آثار ارزشمند خود مشغول شد.

ديگر شيخ بهاء الدّين زكريا ملتانى «... بعد از پانزده سال تدريس كه هر روز هفتاد تن از علما و فضلا از محضر درس او استفاده مى‌كردند عزيمت حج كرد و در وقت مراجعت از حج به بغداد رسيد. در خانقاه شيخ شهاب الدّين سهروردى نزول كرد و مريد شد و تمام منزلت و كمال خود را از آن آستانه يافت. ²

9 - مولانا فخرالدّين على صفى؛

(متوفاى 939 ه‍ .ق.) فرزند كمال الدّين حسين بن على واعظ كاشفى مؤلّف كتاب معروف روضة الشهدا است كه از فضلاى دربار هرات بوده و كتاب ارزشمند لطائف الطّوائف را نوشته است كه به گفتۀ استاد فقيد كتر غلامحسين يوسفى مجموعه اى است از لطيفه‌ها و شوخيها و نكته گويى‌هاى طبقات گوناگون؛ «كتابى است در نوع خود نغز و ممتاز و نمودار فرهنگ وسيع نويسنده...، مطالعۀ اين كتاب بر معرفت ما مى‌افزايد و علاوه بر آن كه اثرى خاص و در خور توجه است، دقايق بسيارى را در بر دارد...» ³ و گاهى هم با الفاظ و ذكر نامهاى مقدّس بازى كرده است. چون بعضى از لطايف در ارتباط با حج و كعبه است، به نقل چند مورد مى‌پردازيم. از جمله گفته است: جاراللّٰه زمخشرى صاحب كتاب «كشّاف» در خانۀ كعبه