300
و در جاى ديگر رفتن به كعبۀ دل را بر كعبۀ گل مرجّح مىداند.
در كوى خرابات كسى را كه نياز است
عراقى در غزليات زيباى عرفانى خود از عشق به خداى كعبه سخن گفته و پيوسته مست عشق الهى است. او مىگويد: زيارت كعبه اگر توأم با خلوص نيّت كامل نباشد فايدهاى ندارد.
درون كعبه عبادت چه سود چون دل من
ميان ميكده مولاى عزّى ولات است... 2
از مجموع گفتههاى عراقى در ارتباط با حج و كعبه و... مىتوان نتيجه گرفت كه عراقى بيشتر توجّه به كعبۀ درون و عشق به خداى كعبه دارد تا كعبۀ ظاهر، او خدمت به خلق و انجام اعمال خير را مقدّم بر زيارت خانه كعبۀ ظاهر مىداند و كسانى را مجاز رفتن به كعبه مىداند كه در بيرون كعبه عمل صالح داشته باشند.
24 - افصح المتكلّمين سعدى شيرازى؛
(متوفاى 691 يا 694 ه.ق.) از بزرگان و نوابغ شعر و ادب ايران، معلّم اخلاق و جامعه شناس است كه عمر خود را سالها در سفرگذرانده و سير آفاق و انفس كرده و تجربهها آموخته است.
سعدى در آثار خود به مناسبتهاى تربيتى به حج توجّه كرده و در قالب داستانهاى جالب توجّه نظريات خود را در ارتباط با حج و زيارت كعبه بيان كرده است. در بعضى از اين اظهارات تا حدودى ديد عرفانى سعدى نمايان است.
سعدى ضمن مجلسى از ابراهيم خواص سخن مىگويد و داستانى از او نقل مىكند كه پيوسته مىگفته است: «كاش من خاك قدم آن سرپوشيده بودمى» از او مىپرسند كدام