123نگرفته بلكه جامهاى را در درون كعبه قرار داد كه تا كنون نيز قرار دارد (فاسى متوفاى سال 832 هجرى) به من گفته شد كه ارتفاع آن بلندتر از جامۀ كنونى بوده تا آنجا كه بر روى زمين مىرسيده است. اما هم اكنون جامۀ يادشده تنها نيمى از بخش فوقانى كعبه و سقف آن را در برگرفته است. اين جامه از ابريشم سياه بوده كه بر روى آنها به استثناى بخشى از سقف، بوسيلۀ يال هايى با تارهاى طلايى آذين گرديده است. در بخش ياد شده كه ميان دو ستون درون كعبه و در امتداد درِ آن قرار دارد، پارچهاى از ابريشم سرخ ديده مىشود كه در ميانۀ آن يال بزرگى مزيّن به طلا ديده مىشود. سلطان حسن جامۀ ياد شده را در سال 761 هجرى ارسال كرده است» 1
2- قطب الدين حنفى در اشارهاى كه به جامۀ درونى، كه از سوى سلطان ناصر ابوسعيد خوشقدم در رمضان سال 865 هجرى به هنگام آغاز سلطنتش ارسال گرديد، دارد چنين مىنويسد:
«در سمت شرقى و شامى آن داراى يال هاى سياهى بوده كه يال هاى قرار گرفته به سمت شرقى با تارهاى طلا آذين شده بود.» 2
بنابراين، از مجموع مطالب پيشين چنين بر مىآيد كه جامۀ درونى كعبۀ مشرفه براى نخستين بار در دوران عباسى دوم بافته شده است، گرچه نمىتوان سالى را كه براى نخستين بار اين جامه در آن ساخته شد، معين كرد. همچنانكه نام خليفهاى را كه براى اوّلين بار فرمان بافتن آن را داده است نيز نمىتوان ياد نمود.
همچنين براى ما روشن مىشود كه جامۀ درونى كعبه (مانند جامۀ برونى آن) در ورود و پوشش بر كعبه مشرفه، داراى نظم ويژهاى نبوده بلكه بصورت نادر، به هنگام فرسودگى آن در درون كعبه تجديد مىگرديده است، و يا به هنگام ارادۀ يكى از پادشاهان و يا سلاطين، جامه را با جامۀ نوين ديگرى جايگزين مىكردهاند. و نيز پس از