210
موعظة : بدان كه چون حجّ كننده، بجهت سعى، به ميدان صفا و مروة آيد، بايد متذكّر شود كه : اينجا شبيه است به ميدانى كه در بارگاه پادشاهى واقع باشد كه بندگان در آنجا آمد و رفت مى‌كنند؛ گاهى مى‌آيند و گاهى مى‌روند، و بجهت اظهار اخلاص خدمت و اميد نظرِ رحمت، در آنجا تردّد مى‌نمايند (مثل كسى كه به خدمت پادشاهى رسيده باشد و بيرون آمده باشد، و نداند كه پادشاه در حقّ او چه حكم خواهد كرد، پس در درِ خانه آمد و رفت مى‌كند كه شايد در يك مرتبه بر او ترحّم نمايد)، و در آنجا ياد آورد آمد و رفت خود را در عرصات محشر، ميان دو كفّۀ ميزان اعمال خود، و در هروله بياد آورد فرار كردن نفوس را از عيوب خودشان در وادى محشر، و خود را چنين داند كه با اين حركت سريعه، از هوا و هوس خود فرار مى‌كند، و از حول و قوّۀ خود بيزار مى‌شود، و نفس خود را مهيّا نمود به مبذول داشتنِ 1 اركان وجود در اطاعت الٰهى، و تجنّب از تكبّر و خودپرستى (كه منافات با عالم بندگى و خداپرستى دارد)، و در صدد تكميل وجود خود باشد در معنى، به مباشرت هر قسم از عبادت كه بوده باشد، ولو اينكه آن عبادت به سبب تسويلاتِ شيطانيّه 2، در صورت ظاهر منافى با وَقر 3 و شخصيّت بنده باشد.
لطيفة : گويند كه يكى از صاحب منصبان شاه عبّاس، در سالى سفر مكّه نمود، و در سعى هروله [ را] كه مستحبّ بود بعمل نياورد، چون به اصفهان بازگشت كيفيّت هروله كردن او به شاه عبّاس رسيد، او را احضار نموده فرمود كه : در كارخانۀ خدايى تأ نُّف 4و استِنكاف 5 و استِكبار 6 مى‌ورزى و هروله نمى‌كنى ؟! پس امر كرد كه تَبَرزين 7 بر دوشش گذاشتند و حكم كرد كه در حضور پادشاه و اعيان دولت در ميدان شاه اصفهان