209ايشان نمود : «إِنَّ الصَّفٰا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعٰائِرِ اللّٰهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمٰا وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللّٰهَ شٰاكِرٌ عَلِيمٌ » ¹، يعنى : بدرستى كه صفا و مروه از نشانه‌هاى خدا است در حجّ خانۀ كعبه (يعنى شوط آن دو كوه از اعلام مناسك است)، پس هر كه قصد كند خانۀ كعبه را به اعمال مخصوصه به حجّ يا احرام، يا متوجّه زيارت خانۀ كعبه باشد به عملهاى مختصّه به عمره، پس هيچ گناهى نيست بر آن كه طواف كند بر اين دو كوه (يعنى سعى نمايد در مابين آن دو كوه) ².

پس رفع جناح از سعى، راجع مى‌شود به اكراه و انزجار ايشان از آن عبادت مخصوصه بجهت آن دو بت كه آنجا گذاشته بودند، نه اينكه راجع به خود طواف باشد، تا توهّم شود عدم وجوب آن؛ چنانچه هر گاه كسى محبوس باشد در جايى كه ممكن نباشد بجهت او نماز خواندن مگر با توجّه به چيزى كه مكروه باشد توجّه به آن در حالت نماز (مثل آتش يا صورت يا در گشاده و امثال اينها)، پس گفته مى‌شود به همان كس كه :

جناح و عيب ندارد نماز خواندن تو بر اين مكان. و راجع نمى‌شود رفع جناح و عيب، به عين نماز بجهت اينكه عين نماز واجب است، بلكه راجع مى‌شود به توجّه به آن مكان كه از صفات خارجۀ نماز است [ و] دخل به صحّت و بطلان نماز ندارد.

قوله تعالىٰ : «وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً» ³، يعنى : هر كسى كه تبرّع نمايد بعد از اداى واجب به طواف و سعى، يا آن كسى كه تطوّع به حجّ و عمره كند بعد از اداى حجّ و عمرۀ واجبى، و يا آن كسى كه تطوّع كند به خيرات و انواع طاعات (على اختلاف التفاسير) : «فَإِنَّ اللّٰهَ شٰاكِرٌ عَلِيمٌ » ⁴ : پس بدرستى كه خلّاق عالم جزا دهنده است شكر كنندگان و اطاعت كنندگان را، و دانا است با عمل بندگان بر وجهى كه هيچ چيز از آنها بر او پوشيده و پنهان نيست.