205
پرسش 75
خليفۀ دوم نسبت به على عليه السلام علاقهمند بود، به گواه اينكه او را جزو افراد شورى قرار داد. اگر او را از شورا بيرون مىكرد، چنانكه سعيد بن زيد را بيرون كرد، يا كسى ديگر، غير از او را تعيين مىكرد، كسى مىتوانست اعتراض كند؟
پاسخ
اوّلاً: خليفه مىخواهد شورايى تشكيل دهد كه داراى وزن و ارزش باشد، تا نتيجۀ آن را مهاجر و انصار بپذيرند. او ناگزير بود كه على عليه السلام را عضو اين شورا قرار دهد. او با اين كار در حقيقت، خدمتى به على عليه السلام نكرد، بلكه خدمت به هدف خود كرد.
ثانياً: آنانكه بينش تاريخى دارند، مىدانند تركيب شورا بهگونهاى بود كه انتخاب نشدن على عليه السلام امرى قطعى به نظر مىرسيد؛ زيرا در آن شوراى شش نفره على عليه السلام دو رأى داشت؛ رأى خود و رأى پسر عمهاش زبير بن عوام و لذا زبير به نفع على كنار رفت و على با دو رأى در شورا حاضر بود. امّا چهار نفر ديگر؛ يعنى سعد بن ابى وقاص، طلحةبن عبيداللّٰه، عبد الرحمان بن عوف و عثمان، همگى در صف مخالف امام عليه السلام بودند. طبيعى بود كه على عليه السلام رأيى نداشته باشد و ديگران برگزيده شوند.
بنابراين، ماجراى شورى، يك نوع شگرد سياسى بود كه در عين جلب نظر مهاجر و انصار، نتيجه به نفع ديگران تمام شد. چنانكه عبدالرحمان بن عوف براى على شرطى قرار داد كه مىدانست آن حضرت نخواهد پذيرفت؛ زيرا آن شرط در كتاب و سنت نبود.