138
هر صحابهاى هادى و مقتدا نيست
پرسش: چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده است:
«إنّ أصحابي كالنّجوم بأيّهم اقتديتم اهتديتم» آيا تمامى اصحاب، هادى و مقتداى امت قرار داده نشدهاند؟
پاسخ: ابتدا بر فرض صحت سند حديث روى مدلول حديث بحث مىكنيم تا بعد به سند بپردازيم.
صحابه بهكسانى اطلاق مىگردد كهرسولاللّٰه صلى الله عليه و آله را زيارتنموده وياموفق به ضبط حديث از آن حضرت شده باشند. اصحاب مىتوانند مهاجر يا انصار يا موالى آنها باشند.
به دليل مطالب سوره منافقون و آياتى از سورههاى توبه و احزاب كه شأن نزول آنها در مذمت منافقين و فاسقين مىباشد، نمىتوان همه صحابه را پاك و منزه از جميع عيوب دانست. از جمله منافقينى كه خداوند در قرآن مجيد و نيز پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آنها را مذمت و اهل آتش معرفى نمودهاند، افرادى هستند كه در زمره اصحاب آنها حضرت بودند. حتى برخى علماى اهل سنت، نظير هشام بن محمد سايب كلبى كتاب مخصوص درباره صحابه نگاشتهاند.
داستان عقبه مثال بارزى است كه حافظ ابوبكر احمد بن حسين بيهقى شافعى در كتاب «دلايل النبوه» و امام احمد حنبل در جلد پنجم مسند آن را بيان كردهاند. در اين واقعه همان عدهاى از اصحاب بودند كه در صدد قتل خاتم الانبيا صلى الله عليه و آله بر آمدند. اين واقعه در مراجعت پيغمبر از غزوه تبوك اتفاق افتاد. در آن ما جرا 14 نفر از منافقين به طور محرمانه تصميم به قتل پيامبر خدا صلى الله عليه و آله گرفتند. در بطن عقبه و در دامن كوه، راه بسيار باريكى بود كه افراد، بايستى يكى يكى از آن عبور نمايند. منافقين در آن محل مىخواستند نقشه و نيت شوم خود را عملى نمايند؛ اما جبرئيل مأموريت يافت تا پيامبر خدا را از آن توطئه مطلع نمايد و ايشان حذيفه نخعى را مامور كرد تا در آنجا مخفى شود و در موقعى كه با هم صحبت مىكنند آنها را شناسايى نمايد. حذيفه هم منافقين را