344تفث اداى مناسك حج باشد ليكن برين تقدير كلمۀ ثم بظاهر خود نيست مگر آن كه تخصيص كنند تفث را به مناسك كه بعد از ذبح است.

و عطف طواف بيت عتيق برين تقدير عطف خاص باشد بر عام جهت اهتمام بشأن او مثل عطف ملائكه بر جبرئيل.

و پوشيده نماند كه از عبارت صحاح اللغة چنان مستفاد مى‌گردد كه تفث عبارتست از ازالۀ اوساخ احرام نه از نفس آن اوساخ.

و ظاهر آنست كه مراد ابن عباس نيز از مناسك حج مناسك مخصوصۀ مذكوره است و برين تقدير اشكالى نيست بر تفسير ابن عباس نيز بلكه مآل هر دو تفسير يكيست و تفسير ابن عباس مرجح است به موافقت لغت و سلامت از حذف.

و مراد از (بيت عتيق) كعبه است و وجه تسميه او به عتيق آنست كه عتيق بمعنى قديم است و بناى اين بيت نيز قديم است زيرا كه آدم عليه السّلام بنا كرده او را بعد از آن ابراهيم عليه السّلام يا آنست كه عتيق بمعنى كريم است چنانكه اسبان نيك را عتاق گويند و كرامت اين بيت ظاهر است يا آنست كه عتيق بمعنى آزاد كرده شده است از غرق در طوفان نوح عليه السّلام.

و قول او (فَكُلُوا) التفاتست از غيبت به خطاب.

و قول او (ثُمَّ لْيَقْضُوا) التفاتست از خطاب به غيبت.

و قول او (وَ لْيَطَّوَّفُوا بِالْبَيْتِ اَلْعَتِيقِ) دالست بر وجوب حج اسلام با شرايط معتبره ببيان پيغمبر صلّى اللّٰه عليه و آله و سلّم و اهل بيت عليهم السّلام.

و قول او (وَ لْيُوفُوا نُذُورَهُمْ) دالست بر وجوب وفاء كردن به نذرها كه از حاجيان