317توضيحات اين سفرنامه در باره حج‌گزارى ايرانيان جالب توجه و به لحاظ وصف اماكن تاريخى مخصوصا شرحى كه از مصلاّهاى مذاهب چهارگانه در مسجد الحرام داده، جالب توجه است.
در اين نوشته، از بيست سفرنامه قاجارى استفاده شده است كه در جمع، از بهترين و مشهورترين سفرنامه‌هاى موجود است. از آنجا كه اعمال حج در ذى حجه انجام مى‌شود و بلافاصله پس از آن ماه محرم؛ يعنى آغاز سال جديد قمرى آغاز مى‌شود، ما سال انجام حج را مبناى نقل قول‌ها قرار داديم؛ گرچه ممكن است برخى از گزارش‌ها مربوط به ماه محرّم، يعنى سال بعد باشد. طبيعى است در هر بخش و ذيل هر عنوان، مطالبى كه مربوط به آن عنوان بوده، بر اساس سير تاريخى نقل‌ها، از هر سال، تنظيم شده است تا از اين رهگذر بتوان يك مشكل يا مسأله را در طول چند دهه دنبال كرد.
حج‌گزارى ايرانيان و مسأله روابط قاجار و عثمانى
از آنجا كه سرزمين حجاز در حوزه قدرت دولت عثمانى قرار داشت، انجام اعمال حج براى ايرانيان، به نوعى به روابط سياسى دولت قاجار و عثمانى ارتباط پيدا مى‌كرد. به همين دليل، از گذشته دور، در قراردادهايى كه ميان آن دو به امضا مى‌رسيد، به مسأله حج و زيارت عتبات توجّه كامل مى‌شد و اصل يا اصولى از آن به امر حج و زيارت اختصاص پيدا مى‌كرد. البته بايد توجه داشت كه در مكه يا مدينه، دولت شُرَفاى علوى قدرت داشت و شريف وقتِ حجاز به طور معمول، چه براى كسب درآمد بيشتر و چه به انگيزه‌هاى مذهبى و نَسبى، مى‌كوشيد تا با ايرانيان روابط بهترى داشته باشد.
فراهانى (در سال 1302) از مناسبات خوب شريف عون با ايرانيان سخن گفته، مى‌نويسد: وى «زبان فارسى و تركى قدرى مى‌داند و هر كس از اعيان و ارباب كمال ايرانى به مكه مى‌آيد، طالب و شايق به ملاقات با اوست». 1 كما اين كه در جريان سفر امين الدوله به حج در سال 1316، شريف مكرر به ديدن وى آمده و امين‌الدوله نيز