230
لا اسراف في الطيب او الضوء او فيالحج و العمرة او في المأكول و المشروب فليس المراد نفي حرمة الاسراف فيها ... بل المراد انّ الاكثار في هذه الامور مطلوب و التجاوز عن الحدّ في الجملة فيها معفوّ مع انه ورد انّ عدم الاسراف في المأكل لانه لا يضيع بل يأكله الآكلون. 1
بدين ترتيب مىتوان نتيجه گرفت كه قربانى در حج تمتع، به صورت فعلى آن، از مصاديق حتمى اسراف حرام است. سؤال مهمى كه در اينجا مطرح مىشود، اين است كه آيا ادله وجوب اضحيه (قربانى) شامل چنين اضحيهاى كه منجر به اتلاف و اسراف مىشود، مىگردد يا خير؟ در صورت عدم شمول، مسئله به سادگى حل مىشود؛ زيرا از يكطرف چنين اضحيهاى واجب نيست؛ چراكه دليل وجوب اضحيه، شامل آن نشده است و از طرف ديگر، چون مصداق اسراف است، حرام است. اما در صورت شمول بين ادله وجوب اضحيه و ادله حرمت اسراف، تعارض پيش مىآيد و بايد بهگونهاى تعارض را حل كرد.
از ديدگاه صاحب نظريه مورد بحث، اصولاً ادله وجوب قربانى، شامل وضعيت فعلى قربانى نمىشود؛ زيرا از آيات اضحيه استفاده مىشود كه صرف گوشت قربانى، در مصارف شرعى آن، موضوعيت دارد و به اصطلاح، جزء مقوّم موضوع هَدْى است؛ 2 چنانكه در آيه 36 سوره حج مىفرمايد: (وَ الْبُدْنَ جَعَلْنٰاهٰا لَكُمْ مِنْ شَعٰائِرِ اللّٰهِ لَكُمْ فِيهٰا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللّٰهِ عَلَيْهٰا صَوٰافَّ فَإِذٰا وَجَبَتْ جُنُوبُهٰا فَكُلُوا مِنْهٰا وَ أَطْعِمُوا الْقٰانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ).
مطابق اين آيه شريفه، پس از آنكه شتران قربانى جان دادند و به تعبير قرآن، پهلويشان آرام گرفت، بايد حجاج از گوشت آنها بخورند و مستمندان و فقيران را نيز از آن اطعام كنند.
ملاحظه مىشود كه خوردن شخص حاجى از گوشت قربانى و اطعام آن به ديگران، با حرف فاء بر ذبح قربانى مترتب شده است «فكلوا ..». كه خود شاهد بر اين است كه قربانى مطلوب شارع آن است كه مورد استفاده شخص حاجى و اطعام فقرا قرار گيرد.