294بوده، بافت ارتباطى فوق‌العاده عظيمى از عمل و عكس‌العمل، كنش و واكنش، نقش‌ها و وظيفه‌ها را پديد مى‌آورند كه جامعه‌شناسى زيارت از بررسى و توصيف و تفسير و تبيين آنها ظاهر مى‌گردد.
نكته‌اى را كه در اين‌جا بايد متذكر شويم اين است كه تمامى شبكۀ ارتباطى وسيعى كه در سطور فوق به آنها اشاره شد، در حول يك كانون نمادين يك حرم، يك زيارتگاه (مثلاً، حرم حضرت رضا عليه السلام ) شكل گرفته و تداوم مى‌يابد كه جزءجزء آن مكان براى شبكۀ ارتباطى مذكور محترم و مكرم بوده، ايجاد حالات معنوى و طراوت روحى مى‌كند.
با اين توضيح، اكنون تخيل جامعه‌شناسانه بهتر شناخته شد و ديد وسيع و نگرش جامع‌الاطراف ناشى از آن به طور خرد و ريز بيان گرديد. در واقع، پس از فراغت از اين مرحله از بررسى و توصيف است كه به مرحلۀ ديگر - يعنى تفسير و يا تبيين عمل جمعى زيارت - وارد مى‌شويم و از خود مى‌پرسيم كه چرا و به چه خاطر، چنين جمع وسيعى از انسان‌ها به چنين كارى، كه «زيارت» ناميده مى‌شود، اقدام كرده، همواره آن را تكرار مى‌كنند. آنها چه هدف و يا چه اهدافى را از عملشان منظور مى‌دارند و زيارت چه كاركردى براى آنها دارد و چه نيازى از نيازهاى انسانى، روانى و اجتماعى آنها را برآورده مى‌سازد.
در پاسخ بدين سؤال، در ابتدا به حدس مى‌پردازيم: meanings guessingat (طرح فرضيه) و عامل و يا عواملى را كه از نظر ما قادر است عمل زيارت را توجيه و تفسير نمايد، نامزد مى‌كنيم (مثلاً معناخواهى، معنويت‌جويى) و سپس به ارزيابى آن پرداخته، توانايى، استحكام و جامعيت و اعتبار آن را مجدداً بازبينى مى‌كنيم:
assessingthe guesses (ارزيابى فرضيه) و سرانجام، تفسيرى از عمل زيارت ارائه مى‌دهيم: drawing explanator yconclusions (ارائۀ نظريه) كه در واقع، ديدگاه ما نسبت به سؤال فوق در زمينۀ چرايى و چگونگى پديدۀ «زيارت» را بازگو مى‌كند.