202«اى مزدا، هنگامى كه تو را با ديدۀ دل نگريستيم در انديشۀ خود دريافتيم كه تويى سرآغاز، كه تويى سرانجام، كه تويى پدرمنش پاك، كه تويى آفرينندۀ راستى، كه توى داور دادگر كارهاى جهانى». ¹

گر مسلمان، گر نصارى هم مجوس و هم يهود

ذاكر درگاه او هريك همى گويد خدا

همه جا خانۀ يار است چه مسجد چه كنشت.

آتشكده

«لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنٰا مَنْسَكاً هُمْ نٰاسِكُوهُ فَلاٰ يُنٰازِعُنَّكَ فِي الْأَمْرِ وَ ادْعُ إِلىٰ رَبِّكَ إِنَّكَ لَعَلىٰ هُدىً مُسْتَقِيمٍ »؛ ² ما براى هر امتى پرستشگاهى مقرر كرديم تا به خدا توجه كنند (و آن‌جا سبب وحدت و انس و الفت آن امت شود) پس (اى رسول) نبايد مردم (در امر كعبه و قربانگاه و ساير دستورهاى الهى) با تو به منازعت برخيزند و تو خلق را به سوى خدا دعوت كن كه خود به راه راست و هدايت كامل هستى.

اولين آتشكده‌هايى كه در ايران باستان شناخته شد، به منظور حفظ و نگهدارى آتش مقدس براى رفع احتياجات روزمرۀ مردم بود، ولى با گذشت زمان احترام اين عنصر درخشان و گرمابخش و بزرگداشت آن چنان در مردم ريشه دواند كه از هر گوشه و كنار به زيارت آن مى‌آمدند و در برابر آتش به ستايش و پرستش خداوند بزرگ مى‌پرداختند. پس از ظهور زرتشت نيز مغان و موبدان، بسيارى از سنت‌هاى قبل از زرتشت را به مرور وارد آيين زرتشت نمودند و مجدداً آتشكده‌ها محلى شد براى اجتماع مؤمنين به منظور اداى نماز و ستايش اهورامزدا و به تدريج به مقتضاى زمان تغييراتى در آتشكده‌ها راه يافت. آتشكده‌ها كه تا آن زمان تنها محل زيارت و عبادت و نيايش به درگاه ايزد يكتا به شمار مى‌رفت، به لحاظ فعاليت‌هاى موبدانى كه