134عرفا، عالمان و اهل حكمت معتقدند هيچ چيزى براى دلهاى غافل مفيدتر از زيارت اهل قبور نمىباشد، دلهايى كه به زنگار دنيا آلوده شدهاند و از مكارم معنوى فاصله گرفتهاند، با حضور در اين مكانها موعظه مىشوند، عبرت مىگيرند و با مشاهدۀ امور در گذشتگان بسيارى از امراض اخلاقى آنان، چون حسد، طمع، حرص و آرزوهاى دراز دنيايى معالجه مىگردد. آدمى با زيارت اهل قبور از خواب غفلت بيدار مىشود، فريب دنيا را نمىخورد و متوجه مىشود از امكانات اين سراى فانى بايد سرمايهاى براى آخرت خود تدارك ببيند. ياد مرگ در اين مواقع در دل انسان زنده مىشود و اين پديده آرزوهاى غير الهى را كوتاه مىكند، قساوت دل بر اثر اين برنامه بر طرف مىگردد. حضرت على عليه السلام پس از تلاوت آيۀ «أَلْهٰاكُمُ التَّكٰاثُرُ حَتّٰى زُرْتُمُ الْمَقٰابِرَ» 1 فرمود: شگفتا! چه مقصد بسيار دورى و چه زيارت كنندگان بىخبرى و چه كار دشوار و مرگبارى. 2
وقتى انسان قبرى را مشاهده مىكند به ياد احوال در گذشته مىافتد و متوجه مىشود صاحب آن مدتى در اين دنيا زيسته و اكنون بدنش اسير خاك شده و روحش در عالم برزخ است، اين تفكر توأم با يك بيدارى بوده و مانع دنيا زدگى و عافيت طلبى او مىشود. همچنين وقتى آدمى مشاهده مىكند مردم به مرقد يك انسان برجسته، پاك و پارسا اقبال فراوانى نشان مىدهند و مقام او را تكريم كرده و به او توسل جُسته و نذر و نياز برايش اختصاص مىدهند و بر عكس به مردگان دنيا طلب و دور از معنويت هيچ رغبتى نشان نمىدهند، مىفهمد خوب زيستن و درست زندگى كردن، حتى در زندگى دنيايى اثر دارد، چه رسد به سراى جاويد، به همين دليل در ديندارى و پروا پيشگى اهتمام مىورزد و از تشريفات دنيايى روى گردان مىشود و اين روند در خودسازى و رهايى وى از خسران آشكار بسيار مؤثّر است. 3