24اخلاقى بيشتر مىشود، بايد قدرت روحى و اخلاقى او نيز براى مهار نفس افزونتر شود. پس جهان معاصر به اخلاق، نيازى حياتى دارد.
ج) حساس بودن تربيت اخلاقى
در حساسيت تربيت اخلاقى همين بس كه توجه داشته باشيم سروكار با نفسى داريم كه حضرت سجاد(ع) از آن به درگاه الهى شكوه برده و چنين فرموده است:
إِلَهِي إِلَيْكَ أَشْكُو نَفْساً بِالسُّوءِ أَمَّارَةً وَ إِلَى الخْطِيئَةِ مُبَادِرَةً وَ بِمَعَاصِيكَ مُولَعَةً. 1
خدايا! از دست نفسى به تو شكايت مىكنم كه به انجام دادن بدى امر مىكند و به لغزشها مبادرت مىكند و مشتاق نافرمانى كردن از توست.
حال جاى اين سؤال است با چنين نفسى چه بايد كرد؟! آنچه مسلّم است، رها شدن از شرّ نفس و گام برداشتن در راه انسانيت و فضيلت چيزى نيست كه به آسانى نصيب كسى شود؛ وگرنه از آن، تعبير به «جهاد اكبر» 2 و «جهاد افضل» 3 نمىكردند و فاتحان اين نبرد را «قهرمان» 4 نمىناميدند.
در واقع آنان كه مسئله مبارزه با نفس را آسان مىپندارند يا آن را براى خود حلشده مىدانند، از ماهيت آن غافلاند.
مادر بتها بت نفس شماست
بدون ترديد براى مبارزه با نفس سركش، پشتوانه محكمى از بصيرت و ايمان لازم است؛ وگرنه ارادهاى كه تنها متأثر از حالات و احساسهاى زودگذر روحى باشد، پس از چند صباحى شكست مىخورد و شخص را به شكست مىكشاند.