135هنگام زيارت بهترين بندگان خدا، از ذكر و ياد پروردگار غافل نشويم و هدف نهايى‌مان را قرب به خداوند قرار دهيم.

3. ابراز خضوع و خشوع در مقابل پروردگار

يكى از ويژگى‌هاى انسان‌هاى مؤمن، خضوع و خشوع در برابر پروردگار عالميان است. هرچند خضوع و خشوع، هر دو به معناى تواضع‌اند، اما تفاوت ظريفى با هم دارند؛ به اين صورت كه خضوع به فروتنى بدن و اعضا و جوارح گفته مى‌شود. اما خشوع، عمدتاً به فروتنى قلب اطلاق مى‌شود؛ هرچند معمولاً خشوع قلب، به افتادگى و فروتنى بدن نيز منجر مى‌گردد. ¹

به همين علت، برخى معتقدند «خشوع»، به معناى حالت تواضع و ادب جسمى و روحى است كه در برابر حقيقت مهم يا شخص بزرگى، به انسان دست مى‌دهد ²؛ چنان‌كه خداوند در قرآن كريم مى‌فرمايد:

(أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللّٰهِ وَ مٰا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لاٰ يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتٰابَ مِنْ قَبْلُ فَطٰالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فٰاسِقُونَ) (حديد:16)

آيا وقت آن نرسيده است كه دل‌هاى كسانى كه ايمان آورده‌اند، در برابر ذكر خدا و آنچه از حق نازل كرده است، خاشع گردد؟! و همانند كسانى نباشند كه در گذشته به آنها كتاب آسمانى داده شد، سپس زمانى طولانى بر آنها گذشت و قلب‌هايشان [بر اثر فراموشكارى] قساوت يافت و بسيارى از آنها گنهكارند.

روشن است كه ياد خداوند اگر در عمق جان قرار گيرد و همچنين اگر در آياتى كه بر پيامبر(ص) نازل شده است به درستى تدبر شود، مايه خشوع مى‌گردد. ولى قرآن در