1) . شهرى از كشور عراق در كنار شط العرب در نزديكى محمره (خرمشهر). گويند اين لفظ معرب «بس راه» است. (ناظم الاطباء) مؤلف معجم البلدان آرد: بصره عراق، طولش 74 درجه و عرضش 31 درجه و از اقليم سيّم است. بصره در سال چهارده هجرى شش ماه قبل از كوفه شهر شد. اقطاع و قراى بصره زياد و درباره او در اشعار شعرا مدح و ذم بسيار شده است و از جمله عيوب آن را متغير بودن هواى آن دانسته‌اند كه ساعتى لباس زمستانى و ساعت ديگر لباس تابستانى بتن بايد كرد. و از محاسن آن وفور نخل و اهل علم آن است. بنا بنقل حمد ا مستوفى در نزهة القلوب مردم آنجا اكثر سياه چهره و اثناعشرى‌اند و زبانشان عربى مغير است و پارسى نيز گويند. اين شهر بندر تجارتى بزرگ عراق است، متصل به حاشيه بيابان به مسافت كمى در باختر شط العرب و كشتى‌ها از راه دو نهر ميان بصره و شط العرب آمد و رفت مى‌كنند. معنى لغوى اين كلمه را سنگ‌هاى سياه دانسته‌اند در زمان عمر بن خطاب به سال هفده هجرى ساخته شد و زمين‌هاى آن ميان قبايل عرب كه پس از انقراض سلطنت ساسانيان بدانجا مهاجرت كردند تقسيم گرديد و به‌زودى آباد و يكى از دو پايتخت عراق گرديد. نزهةالقلوب، مرآت البلدان، ج1، المنجد، قاموس الاعلام تركى، ج2. گذشته از اين‌كه مركز تجارتى مهمى بود، در روزگار خلافت عباسيان از مراكز فرهنگى نيز به‌شمار مى‌رفت و پس از انقراض عباسيان از رونق افتاد و در معرض جنگ‌هاى تركان و ايرانيان قرار گرفت ودر دوران جنگ جهانى اول كه به‌وسيله راه آهن به بغداد ارتباط يافت و دريانوردى در شط العرب داير شد، اين شهر رونق گذشته‌اش را از سر گرفت. بصره را نخلستان‌هاى بسيار فرا گرفته است. بيشتر صادرات و واردات عراق از اين بندر است. ارتفاع آن نسبت به سطح دريا دو متر است. جنگ مشهور جمل ميان حضرت على بن ابى‌طالب(ع) و عايشه در اين شهر روى داد. فرودگاه و ايستگاه راه آهن دارد و از زمان استقلال عراق بسيار توسعه يافته است. با هند تجارت وسيعى دارد و در پيرامون آن بهترين خرما به‌دست آيد.