111 اشكال

موضوع روايت محل بحث، ضرورت است و از اين جهت، امام(ع) به تمام بودن حج حكم نموده است؛ با اينكه مدعا اعم از اختيار و اضطرار است. پس نمى‌توان براى حال اختيار، از اين روايت بهره برد و به عدم جزئيت طواف نساء حكم نمود. ¹

پاسخ

صاحب جواهر در پاسخ مى‌نويسند:

تعبير « وَ قَدْ تَمَّ حَجُّهَا » از جانب امام(ع)، در خارج بودن از اعمال حج، حتى در حال اختيار، ظهور دارد و اينكه مورد روايت اضطرار است، ضررى به اين ظهور نمى‌زند؛ چراكه عموم وارد محل نظر است، نه خصوص مورد. ²

قاعدتاً مرادشان از عموم وارد تعبير « وَ قَدْ تَمَّ حَجُّهَا » است؛ اينكه حتى در حال اضطرار، سخن از تمام بودن حج است، بيانگر اين است كه طواف نساء جزء نيست؛ زيرا معنا ندارد چيزى در حال اضطرار جزء نباشد؛ ولى در حال اختيار جزء باشد.

نقد پاسخ

محقق داماد پاسخ صاحب جواهر را نقد كرده، به قرينه نجواى حضرت با خود و عدم استطاعت زن براى طواف نساء، هيچ عموميتى را در روايت نپذيرفته است. ³ ظاهراً قرينه بودن نجوا از اين جهت است كه اگر امام(ع)