102بنابراين مدت اقامت يك ماهه در شام (چنان كه ابن طاووس نوشته است) و طى كردن هشت فرسنگ (حدود 50 كيلومتر) در شبانه روز، مستلزم آن است كه 22 روز در راه باشند كه در مجموع، بيش از چهل روز طول كشيده است. البته اين مدت براى قافله‌اى كه زنان، كودكان و ضعيفان را به همراه دارد، ميسر نبوده است؛ درحالى‌كه حضور در كربلا، بيش از زمان يادشده را مى‌طلبيده است.

نقد: در پاسخ اين اشكال بايد گفت كه يكى از مسائل مبهم و نامشخص در تاريخ عاشورا، تشخيص مسير حركت كاروان اهل‌بيت(عليهم السلام) از كوفه به دمشق است. منابع تاريخى متقدم، هيچ خبر معتبرى كه مسير حركت كاروان اسيران از كوفه به سوى شام را مشخص كند، گزارش نكرده‌اند؛ اما با مراجعه به منابع تاريخى كهن و نقشه‌هاى جغرافياى اين منطقه، مى‌توان به اين نتيجه رسيد كه در آن زمان، در مجموع سه مسير براى رسيدن به شام وجود داشته است:

مسير اول: مسير سلطانى و آباد بود كه از كنار برخى شهرها مى‌گذشت؛ اين همان راهى است كه محدث نورى با استشهاد به گفته عماد الدين طبرى، از آن سخن به ميان آورده است. همچنين يكى از محققان معاصر با بررسى و مطالعه اين مسئله، مسير حركت كاروان اهل‌بيت(عليهم السلام) به شام از اين راه را چنين نوشته است: «تكريث، موصل، لبا، محيل، تل اعفر، نصيبين، حران، معرة النعمان، شيزر، كفر طاب، حماة حمص و دمشق». ¹

فرهاد ميرزا، از شهرهاى اين مسير با تفصيل بيشترى چنين ياد كرده است:

حصاصه، تكريث، اعمى، دير عروة، صليتا، وادي الفحلة، وادي النخلة، آرمينياء، لينا، كحيل، حهيته، موصل، تل اعفر، سنجار، نصيبين، عين الوردة،