80اين حديث با اين مضمون وارد شده، ولى آنچه من به آن اعتماد دارم و طبق آن فتوا مىدهم اين است كه حج بر سرمايه داران در هر سال واجب است.
البته برخى معتقدند مقصود شيخ صدوق آن است كه حج هر سال بر همه وجوب كفايى، و در طول عمر تنها يك بار وجوب عينى دارد. 1 اما ظاهر كلام ايشان كه روايتِ وجوب يك بار را ردّ مىكند، اين است كه حج در هر سال بر افراد مستطيع واجب عينى است.
به هر حال آنچه در اين بحث مهم است، اين است كه بر فرض اگر در سالى كسى از مسلمانان - يا به دليل نداشتن استطاعت (مالى، بدنى، طريقى و زمانى) و يا به خاطر طغيان و سركشى مُستطيعها بر اداى حج واجب يا مستحب- به حج مشرف نشود و مسجدالحرام و كعبه معظمه خالى از حجاج باشد، آيا حاكم و ولى امر جامعه اسلامى، در قبال آن وظيفهاى دارد؟
2. وظيفه ولى فقيه نسبت به ارسال مسلمانان به حج
از تتبع در كلمات فقهاى شيعه به دست مىآيد كه اگر مسلمانان حج را ترك كنند، بر حاكم و والى جامعه اسلامى واجب است گروهى را اجباراً به حج بفرستد.
شيخ طوسى 2، ابن ادريس 3 و علامه حلى در تحرير، 4 در كلماتى مشابه مىنويسند: «إذا ترك الناس الحج وجب على الإمام أن يجبرهم على ذلك» ؛ «وقتى مردم حج را ترك كنند، بر والى و حاكم اسلامى واجب است كه آنها را بر اداى حج اجبار نمايد».