203موضوع قضاى حج در منابع فقهى، در ابواب مختلفى از مبحث حج بحث شده است؛ از جمله به مناسبت پرداختن به موضوعاتى چون جبران حج ميت، حج نذرى، حج كسى كه اركان حج را انجام نداده يا پس از استطاعت و استقرار حج، آن را به‌جا نياورده و نيز حج باطل، قضاى حج بررسى شده است.

1. موارد وجوب قضا

در يك تقسيم كلى، موارد وجوب قضاى حج را مى‌توان بر دوگونه دانست:

الف) مواردى كه به سبب استقرار حج بر مكلف، قضاى حج بر او واجب مى‌شود.

ب) مواردى كه به سبب افساد حج و بطلان آن، قضاى حج بر حج‌گزار واجب مى‌گردد.

الف) استقرار حج

كسى كه مستطيع شود و با وجود فرصت براى اداى مناسك، آن را به‌جا نياورد، حج بر عهده او مستقر مى‌شود و قضاى حج بر او واجب است. ¹ مهم‌ترين موارد وجوب قضا در صورت استقرار عبارت‌اند از:

يك- قضاى حج ميت: به نظر فقها با وفات كسى كه حج بر عهده او اسقرار يافته، بايد ورثه وى براى او حج به‌جا آورند يا با برداشت از اصل مال ميت، شخصى را براى اين كار اجير كنند؛ ²

دو - قضاى حج عاجز: به نظر مشهور فقها، ³ به استناد احاديث، ⁴ شخصى كه حج بر عهده او استقرار يافته، چنانچه از اداى حج معذور يا ناتوان شود و اميد به رفع عذر و