140تقريب استدلال: مقصود از عبارت «إِذَا لَمْ يَشُكَّ فَلْيُفْطِرْ وَ إِلا فَلْيَصُمْهُ مَعَ النَّاسِ» اين است كه در صورت شك در هلال، در غروب روز آخر ماه مبارك رمضان، از اهل سنت تبعيت كنيد.

البته روشن است كه امام(ع)، عملِ آنها در تعيين روز عيد را حجت شرعى بر اثبات موضوع براى مكلّفين دانسته است؛ چه اين عمل آنها مستند به بينه يا شياع باشد و چه مستند به حكم حاكم و قاضى. بنابراين تبعيت از عملكرد آنها مستند به هر كدام از اينها باشد، مادامى كه واقع مشكوك باشد، صحيح است و اصولاً مخالفان، در غالب موارد، به حكم قاضى و حاكم براى ثبوت هلال استناد مى‌كنند و استناد عملكرد آنها به «شياع»، مثلاً، حمل روايت بر فرد نادر است و عمل آنها در افطار، مستند به حكم قضات و سلاطين در تعيين روز عيد است و روايت در آن ظهور دارد. پس روايت بر حجيت حكم حاكم مخالف در ثبوت هلال، به عنوان يكى از مستندات آنها، ظهور دارد و اطلاق آن بر صحت عمل مترتب بر آن، دلالت مى‌كند.

البته اين تقريب از استدلال، بنابر نقل موجود در «كتاب من لا يحضره الفقيه» ¹ و نسخه موجود از آن در دست صاحب وسائل، ² صحيح است. منتها بنابر نسخه مرحوم فيض ³ از «كتاب من لا يحضره الفقيه» و نقل شيخ ⁴ و حميرى ⁵، اين تقريب محل تأمل است؛ زيرا مفروض و معنا در اين نقل «إِذَا لَمْ يَشُكَّ فِيهِ فَلْيَصُمْ وَ إِلا فَلْيَصُمْ مَعَ النَّاسِ» اين است كه چنانچه در ابتداى ماه رمضان و در روز «يوم‌الشك»، هلال را ديدى و در آن شكى نداشتى، پس حتماً روزه بگير و اگر شك داشتى، صبر كن و فردا با بقيه مردم