139تبعيت از حاكم مخالف هم واجب، و اعمالى كه طبق حكم او انجام مىشود، مجزى از واقع است.
برخى معتقدند روايت محفوف به قرينه است و اطلاقى ندارد؛ چون طبق نظر تمامى مسلمين، عدالت در امام جماعت شرط است. پس مشخص مىشود لفظ امام، از امام غير عادل منصرف است. بنابراين مناسبت حكم و موضوع اقتضا دارد روايت تنها حكم امام عادل را مطرح كند و شامل حكم حاكم مخالف نباشد. 1
البته روشن است در زمان صدور روايت، نه امام معصوم و نه حاكم حق و عادل متصدى اين مقام نبودهاند. پس لفظ امام اطلاق دارد و شامل حاكم مخالف هم مىشود. 2
ممكن است گفته شود روايت در مقام تبيين قضيه به نحو حقيقى است و به صورت قاعده كلى، فرضى را مطرح مىكند كه ممكن است در زمان صدور آن، مصداق خارجى هم نداشته است؛ منتها انصاف آن است كه صدور روايتى كه قريب به دهها قرن مصداقى نداشته باشد، بعيد است. بنابراين روايت بر اعتبار حكم حاكم، به نحو اطلاق، دلالت دارد و حاكم مخالف هم از آن جمله است.
روايت سوم: معتبره علىبن جعفر(ع)
عَلِيُّبن جَعْفَرٍ عَنْ أَخِيهِ مُوسَىبن جَعْفَرٍ(ع) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَرَى الْهِلالَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَحْدَهُ لَا يُبْصِرُهُ غَيْرُهُ لَهُ أَنْ يَصُومَ قَالَ إِذَا لَمْ يَشُكَّ فَلْيُفْطِرْ وَ إِلا فَلْيَصُمْهُ مَعَ النَّاسِ. 3
علىبن جعفر از برادرش، امام موسى كاظم(ع)، پرسيد: «اگر كسى هلال ماه رمضان را به تنهايى ببيند و كسى غير از او هلال را رؤيت نكند، آيا حق دارد روزه بگيرد»؟ حضرت فرمود: «اگر شك ندارد، افطار كند. ولى اگر شك دارد، با مردم روزه بگيرد».