129نكته‌اى كه بيان آن مفيد و شايد ضرورى باشد، «قاعده جرح و تعديل» است. براساس اين قاعده، اگر يك فرد، هم توثيق و هم تضعيف شده باشد، محدثان و رجال‌شناسان، تضعيف را مقدم مى‌دانند و آن فرد را ضعيف مى‌شمارند. ¹ با تمسك به اين قاعده، افراد بسيارى از درجه اعتبار ساقط مى‌شوند و منقولات آنان نيز سنديتشان را از دست مى‌دهند. البته اگر اين اصل كامل و دقيق اعمال شود، شايد افراد اندكى يافت شوند كه از دم تيغِ نقدِ مخالفان و رقبا رهيده باشند؛ ازاين‌رو چنين رويكردى به شناخت راويان، منطقى و درست نيست و با انتقادهايى مواجه شده است. ² «تاج‌الدين عبدالوهاب بن على بن عبدالكافى سبكى» (م.771ه .ق) از كسانى است كه به‌شدت از اين قاعده پرهيز مى‌كند و مى‌گويد:

درباره جرح افراد عادل و موثق و نيز كسانى كه مدحشان بيشتر از جرحشان است، درست آن است كه چنين جرحى را قرينه‌اى بر تعصب مذهبى يا مشابه آن بدانيم و بدان توجه نكنيم. در غير اين صورت، يعنى با تقديم جرح بر تعديل به طور مطلق، هيچ‌كدام از بزرگان دين هم از آن نجات نخواهند يافت. ³