204تمدنى آن پيش روى امت اسلامى نيست. بنابراين لازم است با رويكردى تمدنى، تمامى آموزهها و ظرفيتهاى جهان اسلام، بازخوانى شود و نقشهاى جامع براى تحقق تمدن اسلامى طراحى گردد تا حركت و پتانسيل جهان اسلام، در مسير واقعى خود قرار گيرد.
بنابراين از طرفى بيدارى اسلامى، خود را در مقابل استيلاى فرهنگى، سياسى و اقتصادى غرب تعريف مىكند و از اين جهت بيدارى اسلامى در لايههاى تمدنى، به مصاف غرب مىرود و از طرف ديگر، حج در مقام عبادتى فراگير، با كاركردهاى سياسى و اجتماعى ژرف، ابعاد تمدنى نوينى را براى جهان اسلام فراهم مىكند.
در اين فصل قصد داريم پس از بيان اهميت ابعاد تمدنى، جنبههاى تمدنى حج و بيدارى اسلامى را مرور كنيم و در پايان، تأثير ابعاد تمدنى حج در بيدارى اسلامى را مرور نماييم.
ابعاد تمدنى بيدارى اسلامى
تمدن اسلامى پس از دوران اوج خود، دچار نوعى افول شد. تمدن اسلامى از قرن اول تا قرن پنجم قمرى، رو به پيشرفت بود، سپس رفتهرفته تنزل كرد و با حمله مغول، افول نمود. با اين همه اين تمدن، از بين نرفت و در مرحله دوم ترقى كه از آخرين دهه قرن هفتم تا پايان قرن يازدهم ادامه يافت، سه امپراطورى بزرگ در ايران (صفويه)، تركيه (عثمانى) و هند (گوركانيان) شكل گرفت. اين مرحلۀ اعتلا، از آغاز قرن دوازدهم تا اواسط قرن سيزدهم، رو به افول گذاشت و اينك در جهان سوم، نشانههايى از سومين موج اعتلاى تمدن اسلامى به چشم مىخورد. 1