162ناظر به فعاليتهاى فراگير اجتماعى است كه با حضور عموم مردم انجام مىشود و حاكى از نوعى درخواست عمومى براى تغيير اجتماع و اصلاح امور است.
يكى از جنبههاى مهم تأثيرگذارى حج در بيدارى اسلامى را مىتوان در قالب زمينههاى حج در جنبشهاى اجتماعى بررسى كرد. براى بررسى ظرفيتهاى حج در ايجاد جنبشهاى اجتماعى در سطح جهان اسلام، ويژگىهاى آن را بررسى مىكنيم:
الف) تقويت باورهاى مشترك
جنبشهاى اجتماعى، تلاش براى پرورش اعتقادات مشترك است؛ اما آنچه در شرايط جديد اهميت پيدا مىكند، شكلگيرى ارزشهاى پسامادى و اهميت «خودتحققبخشى» در جامعه است. 1
امام خمينى(رحمه الله) به اين بعد از حج، بسيار توجه داشت و از اجتماع حج به عنوان محل و زمانى مناسب براى درك و شناسايى هويت واقعى اسلامى و همچنين ماهيت و جايگاه حج بهره مىبرد تا مسلمانان به هويت اسلامى خود پى ببرند. بر اين اساس يكى از مهمترين عرصههاى حج در بيدارى اسلامى، شناساندن اسلام واقعى است؛ اسلامى كه با تلاشهاى استعمارگران در ابعاد فردى و مناسكى خلاصه شده و از روحيه سياسى و اجتماعى فاصله گرفته است.
با گذشت چند قرن و تقويت جنبههاى سياسى و اجتماعى دين، بيدارى اسلامى به جنبشى نيرومند و فراگير تبديل شد. بنابراين، مهمترين عامل بيدارى اسلامى، بازگشت مسلمانان به اسلام اصيل و ناب بود؛ اسلامى كه در آن، بر عزت اسلامى و مقابله با دشمنان و استعمارگران تأكيد بسيارى شده است؛ اسلامى كه در آن، مسلمانان از نظر علمى، سياسى، اقتصادى و فرهنگى، حكومتى مقتدر، متعالى و مستقل دارند؛ اسلامى كه