163در آن، نهتنها سياست و ديانت از هم جدا نيستند، بلكه لازمه يكديگرند؛ اسلامى كه در آن، معنويت و اخلاق، زيربناى شكلگيرى جامعه و شخصيت همه افراد جامعه است. نتيجه طبيعى چنين اسلامى، صلابت و پويايى هميشگى جامعه است كه به هيچ وجه، غفلت و خمودى در آن جايى ندارد.
بنابراين، آشنا كردن مسلمانان با اسلام واقعى، بهخودىخود، بيدارى اسلامى را در پى خواهد داشت و حج، بهترين فرصت براى اين امر خواهد بود.
امام نيز كه خود با چنين قرائت جامعى از اسلام ناب، بزرگترين احياگر تفكر دينى در قرن حاضر شد و با همين ايده و مبنا، انقلاب اسلامى را رهبرى كرد و به پيروزى رساند، ضمن اينكه آشنا نبودن مسلمانان با همه ابعاد اسلام را بزرگترين مشكل جامعه اسلامى مىدانست 1، در پيامهاى خود به كنگره عظيم حج، با تأكيد بر اين نكته فرمود:
عيد سعيد و مبارك، در حقيقت آن روزى است كه با بيدارى مسلمين و تعهد علماى اسلام، تمام مسلمانان جهان از تحت سلطه ستمكاران و جهانخواران بيرون آيند و اين مقصد بزرگ، زمانى ميسر است كه ابعاد مختلفه احكام اسلام را بتوانند به ملتهاى زير ستم ارائه دهند و ملتها را با اسلام آشنا كنند ... و چه فرصتى بالاتر و والاتر از كنگره عظيم حج كه خداوند متعال، براى مسلمانان فراهم آورده است. 2
در اين بين حج از مهمترين احكام دينى است كه در عين ابعاد و كاركردهاى سياسى و اجتماعى، در ابعاد مناسكى محدود شده است. 3 بنابراين حج بايد در مقام يكى از عبادتهاى سياسى اسلامى، احيا شود.