191جامعالازهر به تدريس پرداخت. 1 شيخ بهاءالدين زكريا ملتانى، پس از مراجعت از حج، در بغداد ماندگار شد. 2 شيخِ عارفمسلك، خواجه كمال خجندى نيز در تبريز ساكن شد. 3 گروهى نيز در مكه مجاور مىشدند؛ از جمله شيخ اسماعيل ثالث 4 و شيخ صدرالدين محمد رواسى. 5 شيخ آذرى نيز در مدت يكسالى كه در مكه مجاور شد، كتاب «سعى الصفا در حرم» را تأليف كرد كه شامل كيفيت مناسك حج و تاريخ كعبه معظمه است. 6
به جز كتابهاى علوم دينى كه طلاب از آن نسخهبردارى مىكردند، در جريان اين تبادلات علمى و فرهنگى در مسير حج، كتب ديگرى مانند تواريخ مصرى 7 يا دواوين شعرى 8 نيز رد و بدل مىشد. مردم شهر مكه از همه جاى جهان اسلام بودند؛ چه بسا گروهى براى هميشه در اين شهر ساكن مىشدند و گروهى ديگر مدتى دراز در آن رحل اقامت مىافكندند. اين موضوع موجب مىشد تا زائر بيتالله با افراد مختلف، از قوميتهاى متنوع، آشنا شود و تجربيات فراوانى كسب كند.
جلوههاى حج در هنر دوره تيمورى
هنر دوره تيمورى، آميزهاى از هنر اسلامى - ايرانى و سرشار از معارف و آموزههاى دينى بود. هنرمندان نكتههاى بسيارى از فرهنگ دينى برگرفته و در معمارى، نقاشى، تذهيب، تجليد، شعر و موسيقى، بهگونهاى زيبا، عرضه مىكردند.