183
مقدمه
در مراسم حج، زائر خانه خدا جامه سفيد احرام بر تن مىكند و پيوسته جمله «لبيك اللّهم لبيك» را تكرار مىكند و چون به خانه كعبه رسيد، هفتبار بر گرد آن طواف مىكند. سپس زير آفتاب سوزان دشت عرفات به ديدار مكانهاى مقدس رفته و به عبادت مىپردازد. هنگام بازگشتن به مكه در مراسم و شعائرى شركت مىكند كه پيشينه آن به زمانهاى قديم، حتى پيش از اسلام، برمىگردد.
هنگامىكه حاجى در پايان مراسم همراه ديگر حاجيان با حمد پروردگار از كعبه وداع مىكند، آخرين مرحله مراسم باشكوه حج را بهاجرا مىگزارد. اين نمايش زيبا كه اشارهاى به سرنوشت آدمى دارد، در جنبههاى مختلف زندگى مسلمانان جلوه كرده و با آداب و فرهنگ هر قوم، آميخته و تقديس شده است؛ همانگونه كه در شعر و ادب و هنر هر ملت تجلى يافته است. در اين فصل به آيينهاى حج در ايران و نمودهاى آن در فرهنگ و هنر ايران پرداخته مىشود.
مراسم و آيينهاى مربوط به حج
حج سفرى خطرناك و گاه بىبازگشت بود. براى رفتن به اين سفر، استخاره مىكردند يا به كتاب يكى از اولياى الهى تفأل مىزدند؛ بيشتر مرسوم بود كه نماز استخاره بخوانند و به قرآن مجيد تفأل بزنند. 1 استخاره را نيز از بزرگى مىخواستند براى آنان بگيرد؛ براى