187
1. ابن جرير طبرى (م 310 ق)
طبرى درباره آيه يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمّٰا رَزَقْنٰاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لاٰ بَيْعٌ فِيهِ وَ لاٰ خُلَّةٌ وَ لاٰ شَفٰاعَةٌ وَ الْكٰافِرُونَ هُمُ الظّٰالِمُونَ (بقره: 254) معتقد است كه هرچند ظاهرش عام است ولى از آن خاص اراده شده و سودبخشى هر معامله، دوستى و شفاعت در روز قيامت تنها از كافران نفى شده است. 1 وى از مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ (بقره: 255) اثبات شفاعت به اذن الهى را استفاده كرده، معناى آيه را چنين بيان مىكند كه خداوند مىفرمايد: و در نزد من هيچكس ديگرى را شفاعت نمىكند، مگر پيامبران و اوليا و اهل طاعت من كه به اذن من شفاعت مىكنند. 2 نيز ذيل آيه مٰا مِنْ شَفِيعٍ إِلاّٰ مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ (يونس: 3) مىنويسد: خداوند مىفرمايد هيچ شافعى در روز قيامت درباره احدى شفاعت نمىكند، مگر پس از آنكه خداوند به وى اجازه شفاعت دهد. 3 و در تفسير آيه لاٰ يَمْلِكُونَ الشَّفٰاعَةَ إِلاّٰ مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمٰنِ عَهْداً (مريم: 87) مىنويسد: اين كافران در روز حشر مالك شفاعت نخواهند بود در هنگامى كه برخى از اهل ايمان براى برخى ديگر در نزد خدا شفاعت مىكنند، مگر كسانى از آنها كه در دنيا با ايمان به خدا و تصديق رسولش و اقرار به آنچه وى آورده و عمل به آنچه بدان امر كرده از نزد خداى رحمان عهدى اخذ كرده باشند. 4
2. نصير بن محمد بن احمد سمرقندى (م 375 ق)
وى آيات مشتمل بر استثنا را مثبت شفاعت دانسته است؛ از جمله ذيل آيه مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّٰ بِإِذْنِهِ (بقره: 255) مىنويسد: اين آيه دليل بر اثبات