50بنابر اين ادب همان تربيت و به معناى مصدرى آن، يعنى ادب كردن است.

2. به معناى اسم مصدر، يعنى نتيجه تربيت: «مجمع البحرين» مى‌گويد: ¹ «ادب كردم او را، از باب ضَرَبَ، يضرِبُ، يعنى به او رياضت نفس و مكارم اخلاق آموزش دادم».

صاحب مجمع البحرين به اين حديث على (عليه السلام ) استناد مى‌كند: «

خَيرُ ماوَرَثَ الآباء لأبنائهم الأدب » ²؛ «بهترين چيزى كه پدران براى فرزندان خود به جاى مى‌گذارند، ادب است».

3. مجازات: فرد خطاكار به‌علت ارتكاب بعضى از گناهان كه حد شرعى ندارد، ادب مى‌شود. امام صادق (عليه السلام ) فرمود:

آكِلُ الميته وَالدَّم وَلَحمِ الخنزير عليهم أدَبٌ فَاِن عادَ ادِّبَ... . ³

كسى كه مردار و خون و گوشت خوك بخورد، ادب (مجازات) مى‌شود. اگر دوباره مرتكب شود، مجازات مى‌شود و اگر باز هم مرتكب شود، مجازات مى‌شود.

در اين معنا به مجازاتى كه مقابل خطا اعمال مى‌شود، ادب گفته مى‌شود.

4. صفتى اخلاقى و روحى: اين معنا با همان گفت‌وگوى ميان مردم تناسب دارد كه مى‌گويند: «فلانى با ادب، يا بى‌ادب است»؛ چنان‌كه اميرمؤمنان (عليه السلام ) فرمود: «

الاَدَبُ احَسنُ سَجيّةٍ »؛ «ادب بهترين ويژگى اخلاقى و صفت انسانى است».

«فضيل‌بن‌يسار» مى‌گويد از امام صادق (عليه السلام ) شنيدم كه فرمود:

انَّ اللهَ عزَّوجلَّ أدَّب نَبيَّه فَاَحْسَنَ ادَبَه فَلَمّا كَمُلَ لَه الاَدبُ قالَ انّكَ لَعَلى خلق عَظيم. ⁴

خداوند عزوجل پيامبرش را ادب كرد و نيكو ادب كرد. وقتى ادب او كامل شد، به او فرمود: «تو اخلاق عظيم و برجسته‌اى دارى».