286در روز شنبه، 24 رجب سال 1318 پايهگذارى ساختمان «سراى كاظميه» آغاز شد و به همين مناسبت، جشنى با حضور «نامق پاشا» فرماندار كاظمين و مشاور احمد فيضى و ديگر دولتمردان و شخصيتها برگزار شد.
با وجود كمبود منابع تاريخى مربوط به اين برهه از تاريخ كاظمين، اشارههاى گذرايى كه در برخى منابع به تحولات اين دوره شده، نشان از پيشرفت پيوسته اين سرزمين دارد.
متأسفانه فهرست و جدولى كه آمار و ميزان تحولات و تغييرات اين دوره را از جهت انسانى، اقتصادى و عمرانى نشان دهد، وجود ندارد؛ مگر بعضى اشارههاى اندك كه هرچند عطش پژوهشگر را فرو نمىنشاند، اما به هرحال خالى از فايده نيست.
به نقل «منشى بغدادى» تعداد خانههاى مسكونى در كاظمين در سال 1237 قمرى حدود سههزار باب بوده است. 1اگر ميانگين ساكنان هر خانه را پنج نفر بدانيم، مجموع ساكنان شهر كاظمين در آن تاريخ به پانزدههزار نفر مىرسيده است. از نوشتههاى خطى مربوط به سال 1332 قمرى آمار ذيل به دست مىآيد:
جمعيت كاظمين (عليهما السلام) 942/13 نفر؛
تعداد خانهها: 2807 باب؛
تعداد كورههاى آجرپزى: 42 واحد؛
تعداد گوسفندان، گاوميشها و شتران: 168000 رأس؛
تعداد نخلهاى خرما: 54000 نفر؛
مجموع كاروانسراها در منطقۀ كاظمين (عليهما السلام) 35 باب.
در اوايل جنگ جهانى اول، لشكر عثمانى اين كاروانسراها را به «نقاهتخانه» ، «خستهخانه» و «اردوگاه نظامى» تغيير داده بود. دربارۀ اوضاع علمى و فكرى كاظميه بايد گفت كه حتى بيش از جنبههاى عمرانى، پيشرفت و گسترش و عمق داشته و در دورۀ حاكميت تركها و پيش از آن، فقها و اديبان و شاعران و متفكران و پزشكان بسيارى كه پژوهشهايى در طب يونانى داشتند، در اين شهر پرورش يافتند كه در اين فرصت اندك، مجال نام آوردن از ايشان و بررسى زندگىشان نيست.
در گوشه گوشه كاظمين، مدارس دينى كه علوم اسلامى را تدريس مىكنند، وجود دارد