260كرد. دو حزب سياسى ملّى و نهضت به يارى صدر آمده و در جلسه مشتركى در كاظمين به رياست سيد صدر مواضع خود را به ملك فيصل اعلام كردند. 1
فيصل كه نتوانسته بود به شرط آيتالله خالصى عمل كند، تصميم گرفت كه دستكم مجلس مؤسسان را كه از مفاد شرط نمايندگان بغداد بود، تأسيس كند. به همين دليل دستور برگزارى انتخابات را در 19 اكتبر 1922م صادر كرد و در 24 همان ماه انتخابات برگزار شد؛ ولى آيتالله خالصى در برابر آن موضعِ مخالف گرفت. در كتاب «عراق دراسة فى تطوّره السياسى» آمده است:
ملك فيصل پس از تأخير دو ساله تصميم به برگزارى انتخابات مجلس مؤسّسان گرفت. موضعگيرى علما و شيعيان و بهويژه علماى كاظمين و نجف بعيد و دور از انتظار بود. شيخ مهدى خالص فتوايى در تحريم انتخابات صادر كرد. او پيش از اين با قوت از عراقيان براى شركت در انتخابات دعوت كرده بود. . . اجراى انتخابات در مراكز شيعى متوقف شد. گروههاى انتخاباتى در نجف و كربلا و كاظمين استعفا دادند. . . اوضاع سياسى در كاظمين سريعتر به پيش مىرفت. . . در متن يكى از فتواهاى شيخ مهدى خالصى آمده است: هر كس در اين انتخابات داخل شود يا به روند آن كمك كند، به منزله كسى است كه با خدا و رسول و امامش مىجنگد. 2
بدين ترتيب تلاشها براى راضى كردن علما بىنتيجه ماند و بلكه نتيجه معكوس داشت و فتواها پشت سر هم در ژوئن1923م صادر شد. فيليپ در ادامه مىنويسد:
عوامل انگليسى معتقدند كه تنها راه حلّ اين مشكل، اجراى سياستهاى خشن و شديد بر ضد خود مراجع است؛ چون نمىتوان مردم را براى شركت در انتخابات ترساند يا اجبار نمود؛ مگر اينكه علما را ساكت كنند. نخستوزير (عبدالمحسن سعدون) اين رأى را پسنديد، ولى ملك فيصل اصرار دارد بتواند علما را از راههاى ديگرى غير از فشار و تهديد راضى كند.
در روز 21 ژوئن سال 1923 در پى درگيرى ميان مأموران دولت و مردم كاظمين بر سر چسباندن فتواى علما بر تحريم انتخابات روى ديوار حرم، تظاهراتى ضد حكومتى شكل گرفت و شيخ مهدى خالصى و خانوادهاش در رهبرى تجمعات نقش اساسى ايفا كردند. هيئت وزيران با تشويق مستشاران انگليسى خود به اين نتيجه رسيدند كه بايد ترتيبى دهند