694. مقصود از وفاى به نذر در اين آيه، يا تمام مناسك حج است ¹ و يا آن است كه حاجيان در هنگام انجام دادن مراسم حج به ياد نذرهاى خود باشند؛ چراكه برخى از مردم قبل از حج، نذرهاى متعددى همچون قربانى اضافى، صدقه يا كار خير مى‌كنند، ولى پس از رسيدن به مقصد فراموش مى‌كنند. قرآن تأكيد مى‌كند كه نذرهاى خود را فراموش نكنيد.

آموزه‌ها و پيام‌ها

1. حاجيان از فرصت حج استفاده كنند و اعمال خويش را تكميل نمايند و نذرهاى خود را فراموش نكنند.

2. حج، زمان پاك شدن و اداى تكاليف و طواف است.

گفتنى است در آيه 125 سوره بقره نيز به طواف اشاره شده است كه تفسير آن در فصل چهارم، ذيل مبحث كعبه، خواهد آمد.

سعى بين صفا و مروه

إِنَّ الصَّفٰا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعٰائِرِ اللّٰهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ أَوِ اعْتَمَرَ فَلاٰ جُنٰاحَ عَلَيْهِ أَنْ يَطَّوَّفَ بِهِمٰا وَ مَنْ تَطَوَّعَ خَيْراً فَإِنَّ اللّٰهَ شٰاكِرٌ عَلِيمٌ (بقره: 158)

به راستى كه [كوه] «صفا» و «مَروه» از نشانه‌هاى خداست. پس كسى كه خانه [خدا] را حج كند يا عمره به‌جا آورد، هيچ گناهى بر او نيست كه به [ميان] آن دو، سعى (رفت و آمد) كند و كسى كه [فرمان خدا را در انجام دادن كار] نيك بپذيرد، در حقيقت، خدا سپاسگزارى داناست.