157پيداست، روشنى‌بخش روح و جان انسان در پرتو آن مراسم است. البته كسى كه در خارج شدن از سرزمين منا عجله كند و بعدازظهر روز دوازدهم بيرون آيد و به مكه برود تا بقيه اعمال حج را انجام دهد، گناهى بر او نيست و هركس نيز تأخير كند و شب سيزدهم را در منا بماند، گناهى بر او نيست؛ اگر اهل تقوا باشد و خود را از كارهاى حرام در حال احرام حفظ كرده باشد.

2. ياد خدا و ذكرهايى كه در آيه براى روزهاى سه‌گانه گفته شده، در احاديث اسلامى تعيين شده است؛ بدين صورت كه بعد از پانزده نماز، يعنى بعد از نماز ظهر روز عيد قربان تا نماز صبح روز سيزدهم ماه ذى‌الحجه، اين جمله‌هاى الهام‌بخش تكرار گردد:

اللهُ أكبر، اللهُ أكبر، لا اله الاّ الله و اللهُ أكبر ولِله الحَمْد اللهُ أكبر على ما هَدانا اللهُ أكبر على ما رَزَقَنا مِن بَهيمةِ الاَنعام. ¹

خدا بزرگ است، خدا بزرگ است. هيچ معبودى جز خدا نيست و خدا بزرگ است و حمد و سپاس تنها مخصوص اوست خدا را به بزرگى مى‌ستاييم براى آنكه ما را هدايت كرد. خدا را به بزرگى مى‌ستاييم براى آنكه از گوشت چهارپايان ما را روزى داد.

3. مفسران درباره جمله (فَلا اثمَ عليه)، «گناهى بر او نيست» دو احتمال داده‌اند:

الف) مقصود آن باشد كه هركس ذكر دو روز يا ذكر سه روز را انتخاب كند، گناهى بر او نيست.