129مرور زمان به شهر تبديل شد. البته شايد اين تعبير براى آن است كه «بلد» در قرآن گاهى به معناى سرزمين مى‌آيد. ¹

3. علت اصلى سكونت خانواده ابراهيم(ع) در مكه، براى برپايى نماز بود؛ زيرا كعبه، قبله عبادت بندگان صالح خدا در اين سرزمين بود.

4. نماز در اديان پيشين نيز بوده است؛ هرچند مقدار و كيفيت آن با نماز مسلمانان تفاوت داشته است.

5. محبوبيت و گرايش دل‌ها، به دست خداست و اين مسئله با فداكارى در راه خدا و برپايى نماز ارتباط دارد.

6. سرزمين مكه در زمان ابراهيم(ع) نيز محترم بود و محدوديت و ممنوعيت داشت؛ يعنى حَرَم بود.

7. ابراهيم(ع) در اين آيه، دو دعا براى فرزندانش مى‌كند: يكى براى تأمين نيازهاى اقتصادى آنان و ديگرى براى مسائل معنوى آنان كه خدا آنان را محبوب مردم قرار دهد.

8. امام باقر(ع) فرمود: «ما اهل‌بيت رسول اللَّه(ص) باقيمانده نسل ابراهيم(ع) هستيم كه دل‌هاى مردم به سوى ما گرايش دارد [سپس آيه مورد بحث را تلاوت كردند]». ²

آموزه‌ها و پيام‌ها

1. در مهاجرت و سكونت، نمازمحور باشيد.

2. تأمين نيازهاى اقتصادى، زمينه‌ساز شكر خداست.

3. به فرزندان خويش دعا كنيد.