207جبران ناكامىها و شفاى دردهاى امت اسلامى قرار داده است. اين قدرت، از همبستگى اجتماعى ميليونى، از چهار گوشه جهان اسلام در يك نقطه و زير پرچم توحيد، حاصل مىشود.
حج، حركت دستهجمعى مؤمنان و نمادى از وحدت پيكر مسلمانان براى تقرب دستهجمعى به خدا و برائت دستهجمعى از شياطين است. 1 همزيستى امت واحد، زير لواى توحيد، احساسات در هم تنيده اين مجموعه بشرى، نمايشگر آرزوها و نيازها و دردها و توانايىهاى امت عظيم اسلامى است. 2 قرآن كريم مىفرمايد: (وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّٰهِ جَمِيعاً) ؛ (آل عمران: 103) تنها اعتصام به حبلالله، فايده ندارد، «جميعاً» مهم است. با هم اعتصام به حبلالله كردن، به نقطه اطمينانبخش چنگ زدن، با هم بودن دلها، جانها، فكرها و تنها مهم است. 3 حج، مظهر جماعت، مجمع امت اسلامى و اعتصام جمعى به الله است. 4 اعمال حج را، مناسك مىگويند. مناسك با تقويت احساسات مذهبى، حس وابستگى، انسجام اجتماعى و قدرت اجتماعى را تشديد مىكند و مضاف بر حفظ احساسات، اين حالت را از نسلى به نسل ديگر منتقل مىكند. 5 حج با مَشاهد، مناسك و شعاير خود، اين روح وحدت، ملايمت، جماعت و عظمت را در ميان همه مسلمانان زنده مىكند و از شعوب و قبايل مختلف، امت واحد پديد مىآورد. 6
دوركيم، مناسك دينى را براى كاركرد درست زندگى اخلاقى به همان اندازه ضرورى مىداند كه خوراك براى نگهداشتن زندگى جسمانى. زيرا با همين مناسك،