74 كند، آنچه از قربانى براى او ميسّر است [ذبح كند] و هر كه نيافت، سه روز در ايام حج، و هفت روز هنگامى كه بازمىگرديد روزه بدارد؛ اين، ده روز كامل است. [البته] اين براى كسى است كه خانواده او نزد مسجدالحرام ساكن نباشد [اهل مكه و اطراف آن نباشد] و از [مخالفتِ فرمان] خدا بپرهيزيد و بدانيد كه خداوند، سخت كيفر است.
1. منظور از اتمام حج و عمره چيست؟
ميان مفسران اختلاف است كه منظور از اتمام حج و عمره چيست؟ بعضى معتقدند منظور از اتمام حج و عمره اين است كه حجگزار از محل سكونت خود احرام ببندد نه از مواقيت. بعضى ديگر عقيده دارند، منظور اين است كه براى هر كدام از حج و عمره، احرام جداگانه ببندد و سفر جداگانه نمايد، نه اينكه براى هر دوى آنها، يك سفر كند. طبق اين تفسير، حج افْراد از حج قِران و تمتع بهتر خواهد بود.
برخى نيز بر اين عقيدهاند كه منظور از اتمام حج و عمره اين است كه حجگزار اين اعمال را با مال حلال انجام دهد. برخى ديگر مىگويند كه منظور اين است كه حجگزار اين دو عبادت بزرگ را تنها براى خدا انجام دهد نه براى تجارت، سرگرمى، ريا و غيره؛ در اين صورت كلمه «للّه» براى تأكيد خواهد بود نه تأسيس.
و اقوالى نظير اينها كه دليلى از كتاب و سنت و عقل براى تأييد آنها در دست نيست، بلكه نسبت به بعضى از آنها، دليل مخالف نيز وجود دارد. ولى به نظر مىرسد كه منظور از اتمام حج و عمره اين