393 حرام كرده و بر شن‌هاى بيابان‌هاى عرفات و منا خوابيده‌اند و اين چنين با چهره‌هاى غبارآلود در پيشگاه من اظهار عجز و ذلّت مى‌كنند. اينك به شما اجازه دادم تا سراير آنان را ببينيد.» آن‌گاه ملائكه حق به اذن خداوند بر دل‌ها و اسرار نهان آنها آگاه مى‌شوند. ¹

گرچه فرشتگان تا حدودى از غيب باخبر هستند و نسبت به بسيارى از مسائل ماوراى طبيعت آگاهند، اما پرده‌پوشى، رحمت و لطف حق اجازه نمى‌دهد كه حتى آنان نيز بسيارى از اسرار ما را بفهمند؛ با اينكه آنها مأمور ثبت اعمال و خاطرات ما هستند. اما برابر اين حديث، در روز عرفه و عيد قربان، ملائكه به اذن خداوند به نهان دل‌هاى زائران نظر مى‌كنند و مى‌بينند كه قلب عده‌اى، بسيار سياه است... و در مقابل، فرشتگان گروه ديگرى را مى‌بينند كه دل‌هايشان بسيار نورانى است. خداوند در معرفى اين گروه مى‌فرمايد:

اينان مطيع خداوند و پيامبر او هستند. پيامبر را امين وحى مى‌دانند و معتقدند كه او از نزد خود هيچ نگفته است و در همه مسايل و احكام الهى، كه از آن جمله امامت و رهبرى است، سخنان و اقدام‌هاى او، مخالف وحى خداوند نبوده است.

ج) شايسته است در روز عرفه، حاجى از «جبل‌الرحمة» كه در سرزمين عرفات واقع است بالا برود و دعايى را كه سالار شهيدان حسين بن على(ع) در جانب چپ آن كوه، رو به كعبه ايستاد و خواند، بخواند. امام سجاد(ع) فرمود: «راز بالاى كوه رحمت رفتن اين است كه انسان بداند خداوند نسبت به هر زن و مرد مسلمان، مهربان است و متولى هر زن و مرد مسلمان است» ²؛ اگرچه خداى سبحان نسبت به همگان ولايت تكوينى دارد و او ولى همه است؛ هُنٰالِكَ الْوَلاٰيَةُ لِلّٰهِ الْحَقِّ ؛ «در آنجا ثابت شد كه ولايت از آن خداوند