136 چنان‌كه برآمدگى پا را «كعب» مى‌گويند. با اين همه، مفاد كلام بلند و نورانى امام‌صادق(ع) اين است كه تسبيحات اربعه كه نظام هستى مبتنى بر آن است، سبب تحقق عرش مى‌شود و آن، موجب تحقق بيت‌المعمور كه چهار ضلع دارد مى‌شود و بالاخره، بيت‌المعمور باعث تحقق موجودى طبيعى در عالم طبيعت مى‌شود كه كعبه است و چهار ديوار دارد. آنچه در عالم طبيعت است الگويى در عالم مثال دارد و عالم مثال، خود الگويى در عالم مجرّدات دارد و عالم مجرّدات الگويى از اسماى حسناى الهى است.

برابر اسما و اوصاف الهى، «عرش» محقق شده و برابر عرش، «بيت‌المعمور» و برابر بيت‌المعمور، «كعبه» تحقق يافته است. آن‌گاه كسى كه اين مراحل چهارگانه را پيمود و به حقيقت و اسرار «

سُبحانَ الله » و «

الحَمدُلِلّه » و «

لا الَه إِلَّا الله » و «

اللهُ اكبَر » معرفت يافت، قلب او عرش خداوند رحمان خواهد بود (

قَلبُ المُؤمِنِ عَرشُ الرَّحمانِ ). ¹

در كتاب‌هاى معرفتى، بعضى از مطالب بلند را «حكمت عرشى» مى‌گويند. اين، بدين‌معناست كه اين مطلب به درون كسى راه يافته كه قلبش عرش رحمان است. با توجه به روايتى كه بيانگر راز تربيع كعبه بود، معناى حديث «

انَّها قِبلَةٌ مِنْ مَوضِعِها الَى السَّماء »؛ ² «كعبه از جايگاه خويش تا اعماق آسمان، قبله است» نيز آشكار مى‌شود. اگرچه ظاهر اين حديث بر وجوب توجه به اين بُعد عمودى، به عنوان تشريع، دلالت دارد، باطن آن، بر ارتباط وجودى ميان عوالم طبيعت و مثال و عقل نظر مى‌كند. راهى كه پيمودن آن، براى نيل به اين حقايق ممكن است، تأمل و تدبر در معارفِ مستفاد از تسبيح و تحميد و تهليل و تكبير است». ³

«نگريستن به كعبه را ثوابى عظيم است. يكى از نتايج مترتب بر ثواب و همچنين