223بدون مطالعه و بررسى قبلى، نمىتواند پاسخ دهد. ممكن است سابقه چنين مطالعهاى هم داشته باشد، اما از انجا كه به تازگى به اين تحقيق نپرداخته است، پاسخ آمادهاى براى ارائه ندارد. امّا ائمه در طول زندگىشان هيچ سؤالى را بىپاسخ نگذاشتهاند. هيچگاه كسى به امامى مراجعه نكرده و سؤالى از ايشان نكرده كه امام گفته باشد پاسخ آن را نمىدانم. اين نشانه آن است كه علم امام، علم بالفعل است.
منابع علم امامان
منابع علوم اهلبيت و امامان عليهم السلام كه با عصمت آنها رابطه نزديك دارد، چهار چيز است:
اولين منبع، استماع با واسطه يا بىواسطه از پيامبر (ص) است؛ براى مثال، امير مؤمنان، امام حسن، و امام حسين عليهم السلام ، زمان پيامبر (ص) را درك كردند واز آن حضرت، حديث شنيدهاند. اينكه مىگوييم گاهى با واسطه، منظور اين است كه امامان بعدى، مثلاً امام صادق عليه السلام حديثى نقل مىكنند و مىفرمايند:
حَدََّثَني أبي عَنْ أبيه زَينِ الْعابِدين عَنْ أبيهِ الحُسَين عَنْ أبيهِ علي عليهالصلاة و السلام عَنْ رَسول الله.
پدرم از پدرش زينالعابدين و او از پدرش حسين و او از پدرش على و او از رسول خدا (ص) نقل كردهاند.
اين نقل نشان مىدهد كه فلان سخن، با واسطههايى از اميرالمؤمنين عليه السلام ، امام حسين عليه السلام ، امام زين العابدين عليه السلام و امام باقر عليه السلام به امام صادق عليه السلام رسيده است.