68حال فرض مىكنيم كه متقاضيان حج با رعايت تمامى قواعد و شرايط، مستطيع شدهاند. هدف آن است كه يك حج خداپسندانه و شرعى كارآمد برگزار شود؛ يعنى زائر خانه خدا با آگاهى كافى تصميم بگيرد و دستگاه ارائهدهنده خدمات حج نيز خدمت مربوط را ارائه كند. البته زائر بايد بداند هرچند حج وظيفهاى تعبدى و عينى است، ولى مشروط و تبعى است؛ يعنى مشروط به آماده كردن برخى ابزار و لوازم، و تابع شرايط خاصى است. همچنين زائر بايد آگاه باشد كه حتى در صورت توانايى مالى، تنها يك بار حج تمتع براو واجب است. زائر بايد بداند ممكن است، اجرا نكردن كامل حج موجب بطلان اين عمل عبادى شود.
از سوى ديگر براى كارآمدى حج از منظر شريعت توجه به نكات زير لازم است:
1. مراسم، طبق رضايت صاحبخانه انجام شود.
2. زائر با اطمينان خاطر و آزادى كافى، وظيفهاش را انجام دهد.
3. رفتار زائران در ارتباط با مسلمانان ديگر كشورها همراه با صفا و مهربانى باشد.
4. رفتارى دوستانه و نشانگر اعتماد، بين زائران و كاروانها و شركتهاى خدماترسانى حاكم باشد.
5. سفرى همراه با بركات اخلاقى و خودسازى حجاج، هنگام بازگشت به كشور باشد.
بر اساس اين چارچوبها و فرضها به بررسى وضعيت مديريت حج مىپردازيم. ادعاى من در اين نوشته آن است كه در صورت نظارت دولت منضبط، و نه دخالت مستقيم، بر امور حج و سپردن امور به دست مردم، كارآيى افزايش مىيابد؛ يعنى در اين صورت، صاحبخانه، زائر، شركتهاى خصوصى، مردم كشورهاى ديگر و مردم كشور داخلى با اطمينان خاطر از مراسم حج، احساس رضايت بيشترى خواهند كرد.
بنابراين براساس مطالعات، مديريت بخش خصوصى با نظارت دولت، بهجاى تصدى سازمان حج پيشنهاد مىشود؛ زيرا در اين صورت:
1. تقريباً تمامى هزينهها درونى خواهد شد و زمينه هيچ نوع رانت وجود نخواهد داشت.
2. بخش خصوصى با انگيزه وارد خواهد شد و زمينه رقابت بين شركتهاى ارائه دهنده خدمات حج بهوجود خواهد آمد كه خود، كارآمدى سيستمها را بالا مىبرد.
3. زمينه اشتغالزايى بيشتر توسط بخش خصوصى فراهم مىشود و ازاينرو پديده منفى «جاى دهى» اقتصادى ظهور نخواهد كرد. 1