340همان‌گونه كه مشاهده شد، در اين نمونه، ارتباطى ميان بسيارى از متغيرها و استطاعت در سال مذكور، نشان داده نشد؛ فقط تأثير برخى از عوامل، نظير مخارج، درآمد، سن سرپرست خانوار، سطح آموزش و شغل كشاورزى در نمونه ظاهر شده است. بنابراين، بيانگر اين مطلب است كه افزايش تجربه و آموزش مردم، همچنين روحيه سخاوت‌مندى شخصى مى‌تواند، سطح استطاعت را افزايش و در ديگرى مى‌تواند كاهش دهد. پس، از اين طريق مى‌توان بر سطح حج و تعداد آن نيز تأثيرگذار بود؛ البته شناخت عوامل مؤثر بر آن، نياز به تحقيقات بيشترى دارد كه اين تحقيق، آغازى بر آنست.
در اين مقاله، فقط سعى شده است تا روشى براى كاربردى كردن استطاعت و آزمون رابطه آن، با ديگر متغيرها بيان شود. ديگر اين‌كه مى‌توان با پر كردن پرسش‌نامه از حجاج و مردم ديگر، هر سال تخمينى از استطاعت حج و همين‌گونه رابطه آن با متغيرهاى ديگر به‌دست آورد. همچنين پيرامون رابطه آن با تقاضاى حج به تحليل پرداخت.
منابع
1. قرآن مجيد.
2. كشف اللثام عن قواعد الاحكام، محمد بن الحسن الاصفهانى المعروف ب(الفاضل الهندى) قم: مؤسسۀ النشر الاسلامى التابعۀ لجماعۀ المدرسين [بى‌تا].
3. التذكرۀ، الحسن بن يوسف ابن المطهر، قم: مؤسسه آل البيت(ع) لاحياۀ التراث، 1414ه.ق.
4. التحرير الأحكام الشرعيۀ على مذهب الاماميۀ، الحسن بن يوسف ابن المطهّر، (العلامه الحلى)، مشهد: موسسه آل بيت، سال 1314ه.ش.
5. خطوط فقر متفاوت با شئون متفاوت، مجتبى باقرى تودشكى، سمينار دوسالانه اقتصاد اسلامى، دانشگاه تربيت مدرّس، 1384ه.ش
6. الحدائق، يوسف البحرانى، نجف، دارالكتب الاسلاميه، 1385ه.ق.
7. وسايل الشيعۀ، محمّد بن حسن الحرالعاملى، موسسه آل البيت 1416ه.ق.
8. المنتهى المطلب فى تحقيق المذهب، الحسن بن يوسف بن المطهر( العلامۀ الحلى)، تهران، چاپ اسلاميه،1333ه.ش.
9. تحرير الوسيله، روح اللّه الخمينى، قم، چاپ اسماعيليان، بى تا.
10. توضيح المسائل (فارسى)، سيد ابوالقاسم الخوئى، چاپ مهر قم، 1412ه.ق.
11. معتمد العروۀ الوثقى، ابوالقاسم الخوئى، ج1.
12. مطالعه تطبيقى حد فقر شريعت فقر، يدالّله دادگر و مجتبى باقرى تودشكى، مجلّه اقتصاد اسلامى، بهار،7(25)، 1386ه.ش.
13. تبيين و محاسبه خط فقر شريعت، يدالله دادگر و حسين عباسى نژاد، سهيلا پروين، مجتبى باقرى تودشكى، مطالعه تطبيقى حد فقر شريعت فقر، فصلنامه پژوهشهاى اقتصادى ايران، دانشگاه علامه طباطبايى شماره 49، زمستان،1390ه.ش.